De Catalaanse Troebelen 18 – Rechtdoor met de Partido Popular en de PSOE?

Zoals ik een paar dagen geleden opmerkte dat de geschiedenis zich soms lijkt te herhalen, wijs ik vandaag op de merkwaardigheid dat die herhaling zich ook kan voordoen in spiegelbeeld. Vooral wanneer de hypocrisie een rol speelt.

Ik nodig u uit een (Engelstalig) artikel in El Pais van 8 october 2013 te lezen dat gaat over de weigering van de Spaanse overheid en de rechterlijke macht om gehoor te geven aan een internationaal arrestatiebevel tegen twee voormalige politiemensen (een Guardia Civil en een politie-inspecteur) die verdacht werden van het martelen van gevangenen onder Franco.

“In a rare show of support, Spain’s opposition Socialist Party is backing the government’s refusal to carry out an international arrest order issued by an Argentinean court against two former members of the police accused of torture during the military dictatorship of General Francisco Franco.
The government of Prime Minister Mariano Rajoy has already lied to the court in Buenos Aires, which is applying an international law allowing human rights abuses to be investigated and tried elsewhere if the country in which they occurred does not do so. In a letter replying to the arrest order, the government said that there were “numerous judicial procedures open” in Spain to investigate the crimes committed under Franco. Now, government officials, judges and prosecutors are refusing to cooperate, saying that the accused (the warrant is against four men, two of whom are dead) are protected by a 1977 amnesty pardoning possible crimes committed by members of the security forces.” (https://elpais.com/elpais/2013/10/08/inenglish/1381233605_231882.html)

Andere Tijden? Zoals bekend staat de Spaanse regering erop dat België de naar Brussel uitgeweken leden van de Catalaanse regering overdraagt opdat zij in Madrid kunnen worden vervolgd voor een hele rits aan aanklachten, waaronder rebellie en misbruik van overheidsgelden. Het conservatieve beleid en het repressieve handelen van de regering, die geleid wordt door Mariano Rajoy van de Partido Popular, worden in het hele “proces”, nu eens stilzwijgend en dan weer uitdrukkelijk, gesteund door de Socialistische oppositiepartij PSOE (zie bijvoorbeeld https://elpais.com/elpais/2017/10/21/opinion/1508612840_213384.html). In deze weken onderzoeken Belgische rechters de geldigheid van het verzoek tot overdracht, onder meer door te bekijken of en in hoeverre de Spaanse aanklachten overeenkomen met misdaden in het Belgisch recht. Dat is geen overbodig bureaucratisch geneuzel en ik vroeg me een paar weken geleden in dit verband dan ook al openlijk af of “rebellie” en “afvalligheid” (“seditie”) in het Nederlands Recht ook als misdaden zijn geobjectiveerd. Puigdemont en de zijnen, intussen, werken, net als vele andere politici in Catalonië zelf, in ballingschap aan de voorbereidingen van hun kandidatuur in de aanstaande “regionale” verkiezingen tot welke de Spaanse overheid heeft gelast na zijn overname van het bestuur krachtens artikel 155 van de Spaanse Grondwet. De Spaanse regering heeft het verzoek tot overdracht van de Catalaanse “misdadigers” hangende deze verkiezingen echter NIET opgeschort of ingetrokken. De legalistische lieden van de PP willen “het recht” laten werken. Rechtdoor!

Lees het stuk uit 2013 vooral maar even en verbaas je gerust over de vasthoudendheid waarmee Spaanse politici en juristen de amnestie en de amnesie verdedigen, in flagrante tegenspraak met de opvattingen van mensenrechten en internationaal recht (met in mijn bewoording een verwijzing naar Paloma Aquilar, Memory and Amnesia. The Role of the Spanish Civil War in the Transition to Democracy, Berghahn Books: New York & Oxford 2008, originele uitgave 1996)

De Catalaanse Troebelen 17 – En toch, heel soms lijkt geschiedenis zich inderdaad te herhalen

“In 1897 an international dimension was added to the conflict [tussen de Spaanse Staat en de Catalanisten die in hun congres te Manresa in 1892 voorstellen hadden opgesteld voor de Catalaanse autonomie] when the Unió Catalanista sent to the Greek king, George I, a message of sympathy for the Cretans in their struggle against Turkish rule. But Madrid could not tolerante any hint of autonomous foreign policy initiatives from Catalonia and its response was brutal: a wave of repression struck the region, with closure of newspapers, proscription of meetings, house searches, closing down of clubs and societies, and the arrest of leaders […]. The occupation of Catalonia was not lifted till 1901, when free elections were allowed and for the first time the Catalanists topped the poll […]. In a typical pattern, repressive measures only reinforced the popularity of the persecuted leaders.” (Daniele Conversi, The Basques, the Catalans and Spain. Alternative Routes to Nationalist Mobilisation, Hurst & Company: London 1997, 21).

Soms lijkt geschiedenis zich inderdaad te herhalen, met in gedachten de actuele pogingen van Puigdemont om vanuit Brussel de Europese politiek te bewegen tot betrokkenheid in de Catalaanse Kwestie.

De Catalaanse Troebelen 16 – Een Catalaanse regering-in-ballingschap in het bestuurlijk hart van de EU?

Feliz verwees vanmorgen naar de recente verklaring van Alfred de Zayas over de legitimiteit van het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven  volgens Internationaal Recht.

Haar bericht: “The right of self-determination is a right of peoples and not a prerogative of States to grant or deny. In case of a conflict between the principle of territorial integrity and the human right to self-determination, it is the latter that prevails.”  Alfred de Zayas – consultant to the Office of the High Commissioner for Human Rights and expert for civil and political rights. Voor een volledig profiel zie: http://www.ohchr.org/…/Is…/IntOrder/Pages/AlfredDeZayas.aspx Wanneer gaat de EU naar deze man luisteren?”

Mijn eerste reactie:

Zo is het. Iedereen zou er naar moeten luisteren want het moet eens uit zijn met de algehele ridiculisering en verdraaiïng van de Catalaanse zaak. Vooral ook die onwetende televisiejournalisten van de NOS die van de ene verbazing in de andere vallen waardoor ze inmiddels kennelijk in totale verwarring zijn (“Rob, weet jij waar Puigdemont is?” – “Nee, ik weet het ook niet…”) nu Puigdemont en een paar van zijn ministers naar Brussel zijn uitgeweken (“gevlucht” zeggen ze op TV) om juist daar verder te werken aan de acceptatie van de nieuwe Catalaanse Republiek. Iets wat ze natuurlijk niet zou lukken in Spaanse gevangenschap; en daarom zou het mijns inziens idioot zijn om, zoals de Belgische vice premier vanmorgen verklaarde, “bij je volk te blijven” nu je eenmaal de onafhankelijkheid hebt uitgeroepen, aangezien je dan alleen maar kan hopen glorieus te worden afgevoerd in een arrestantenbusje van de Guardia Civil (http://www.lavanguardia.com/…/apuros-gobierno-belgica…). Maar goed, nog even over de relevantie van Internationaal Recht, voor degenen die daar nog waarde aan hechten: alle geïnteresseerden (en vooral dus ook allen die sowieso regelmatig hun zegje erover doen) zijn met klem en van harte uitgenodigd om de bevindingen en interpretaties van de Zayas nu eens eindelijk te lezen want, ach, het zijn de Verenigde Naties maar. Laat men dan tenminste artikel 63-77 lezen van het United Nations Official Document van 7 augustus 2014 (http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp…). Nr 67 is er bijvoorbeeld eentje die Rutte, Junker, Rajoy, Macron, Merkel en alle andere elders van natie-staten in hun zak kunnen steken: “The implementation of self-determination is not exclusively within the domestic jurisdiction of the State concerned, but is a legitimate concern of the international community.” Het is geen interne aangelegenheid. De Catalaanse regering in ballingschap verdient dan ook politiek asiel.

La incredulidad ante la noticia de que Carles…
LAVANGUARDIA.COM
Over een uur wordt een verklaring van Puigdemont verwacht in de Brusselse Pers Club: het zou kunnen dat hij dan bekend maakt een regering in ballingschap te vestigen (te hebben gevestigd) in het bestuurlijk hart van de Europese Unie (https://www.demorgen.be/buitenland/puigdemont-spreekt-pers-straks-toe-in-brusselse-press-club-nadat-residence-palace-aanvraag-weigert-b696877d/).  Ja, beste mensen bij de NOS, zo onlogisch zijn de stappen allemaal niet!

Update 13:45u

Zojuist heb ik de persconferentie van Puigdemont gezien (via ccma). Terwijl de ene helft van zijn republikeinse regering nog aanwezig is in Catalonië (o.l.v. de vice-premier Junqueras, afgezet door Spanje krachtens artikel 155 maar nog in functie voor de Republica Catalana) is de andere helft onder zijn leiding naar Brussel gegaan. Dit is niet zomaar een vlucht, stelt hij, maar een poging (a) om te voorkomen dat er gewelddadigheden in Catalunya zouden kunnen ontstaan, zodra het Spaanse gezag tot arrestaties zou overgaan en de Catalanisten hun mensen zouden willen verdedigen en (b)  om tegelijkertijd in Brussel, in de hoofdstad van de EU, in vrede en veiligheid te kunnen meewerken aan de voorbereidingen van de vrije verkiezingen in Catalonië (of je dat nu ziet als republiek of als regio) die de regering van Rajoy (Partido Popular) met steun van o.a. de PSOE en Ciudadanos (https://politica.elpais.com/politica/2017/10/10/actualidad/1507639030_362710.html) in het kader van de werking van artikel 155 nu zelf heeft aangekondigd voor 21 december. (Laten we dan wel hopen dat de CUP die niet op hun beurt gaat boycotten, als een spiegelbeeld van het referendum van 1 october, want dan komt er nooit duidelijkheid.)

Puigdemont is daartoe niet naar België gekomen om daar asiel aan te vragen, maar naar Brussel als de hoofdstad van de EU. Daar roept hij opnieuw op tot dialoog. Het lijkt er zodoende op dat hij als het ware asiel aanvraagt van de EU; dat kan op zich helemaal niet, maar de logica klopt: als Europees burger verwacht hij bescherming van de EU tegen wat hij betoogt te zijn de onrechtmatige agressie van de Spaanse overheid. Puigdemont hekelde de afzijdigheid van Europese politici en regeringsleiders en inderdaad verwijst dit weer naar het oordeel van de Verenigde Naties waarover ik zojuist ook heb bericht (Interim report of the Independent Expert on the promotion of a democratic and equitable international orderUnited Nations Official Document van 7 augustus 2014 (http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp…), article nr. 67: “The implementation of self-determination is not exclusively within the domestic jurisdiction of the State concerned, but is a legitimate concern of the international community.”). 

Nu zullen ze in de Europese wandelgangen pas echt een hekel hebben gekregen aan de Catalanen. Puigdemont verzekert dat het niet de bedoeling is om België in verlegenheid te brengen – en de EU zou voor dit soort dingen (nog zonder precedent?) toch eigenlijk, lijkt me, een diplomatiek afgezonderde plaats moeten hebben, een fysieke plek in Brussel die los staat van België. Hij zal ook terugkeren naar Catalonië zodra hij garanties krijgt van Rajoy en de zijnen dat hij in vrijheid en dialoog zal kunnen doorwerken. Ook hoopt hij dat de Spaanse regering de uitslag van de verkiezingen die zij zélf heeft uitgeroepen zal respecteren. Dat is namelijk niet geheel zeker na de verklaring van Pedro Sanz, de vice-president van de Spaanse Senaat, gisteren dat mócht er na de verkiezingen weer een regio-regering komen die onafhankelijkheid probeert te bewerkstelligen, dan gebruiken we artikel 155 gewoon ook weer opnieuw (http://www.larazon.es/espana/pedro-sanz-si-tras-el-21-d-hay-un-gobierno-fuera-de-la-ley-habra-otro-155-PE16747080; en https://www.vilaweb.cat/noticies/el-vice-president-del-senat-diu-que-es-podria-tornar-a-aplicar-larticle-155-despres-del-21-d)

 

De Catalaanse Troebelen 15 – Schaak!

Facebook stukje 26 october 2017

Nota bene. Onderstaand bericht is (voorlopig) achterhaald door de verklaring van Puigdemont van 17:00u. Wederom is een aangekondigde maatregel opgeschort, deze keer die van de uitschrijving van verkiezingen en wel vanwege de (door Puigdemont) vermeende onduidelijkheden van de kant van de Spaanse regering; waarbij het lijkt te gaan om een gebrek aan garanties over wat de PP van plan zou zijn te gaan doen met het artikel 155. Ik weet het niet zeker, maar het lijkt me dat de Catalanisten willen voorkomen dat de mogelijk beoogde verkiezingen om de een of andere reden toch weer ongeldig zouden kunnen worden verklaard, net als het referendum van 1 october j.l. Kortom: we wachten af hoe dit spannend partijtje “constitutioneel tennis” verder gaat (voor deze term: http://www.euronews.com/…/what-on-earth-is-going-on-in-catalonia)

Over een paar minuten [update om 15:00u – misschien later vandaag pas] zal, naar verwachting, Puigdemont het Catalaanse parlement ontbinden en nieuwe verkiezingen aankondigen (noot 1). Dat is een briljante zet. Want als er alleen nog een demissionair Catalaans bestuur is, dan is het nóg moeilijker voor Rajoy om zelf de schijn van “legaliteit” van zijn eigen acties hoog te houden (zie noot 2). De schorsing van het bestuur krachtens artikel 155 is dan immers overbodig geworden. Niet alleen overbodig maar, ook volgens de PSOE die tot dusver de PP steunen, juridisch en politiek ongeoorloofd (http://www.ccma.cat/…/el-psoe-avisa-que-am…/noticia/2817310/). En Puigdemont geeft zodoende de Catalanen een nieuwe kans om zich democratisch uit te spreken deze keer zonder daarmee op bezwaren van de Spaanse Constitutie te stuiten.

Noot 1. Het is nu mogelijk geworden om nieuwe verkiezingen uit te schrijven omdat de regering van Puigdemont niet meer het vertrouwen heeft van alle coalitiepartners. De CUP wilde – wil – namelijk niets anders dan het onmiddellijk uitroepen van de onafhankelijkheid en neemt afstand van de “opschorting” van die verklaring door Puigdemont die, zo herinneren we, bedoeld was om de Spaanse regering de gelegenheid te geven om de politieke dialoog aan te gaan (en tussentijds, zo men tevergeefs hoopte, internationale steun voor het Catalaanse pleit te vinden). Terwijl de CUP kennelijk in een illusoire wereld leeft waar de wil van de massa automatisch zal zegevieren alleen maar omdat de wil zo sterk is (http://www.lavanguardia.com/…/cup-puigdemont-elecciones-aut…), is Puigdemont in onze werkelijkheid een knap schaakspel aan het spelen dat hij misschien toch zal kunnen blijken te winnen.

Noot 2. De Partido Popular van Rajoy is zelf al in legalistische problemen gekomen door de discutabele (en door onder andere Amnesty International veroordeelde) arrestatie en hechtenis van twee aanvoerders van de onafhankelijkheidsbeweging, de twee Jordi’s (https://www.amnesty.org/en/documents/eur41/7308/2017/en/), op beschuldiging van het samenzweren tot het aantasten of veranderen van de legale publieke orde )het delict van “sedicion”, waarvoor, in kritiek, zie https://www.ara.cat/…/sedicions-altres-tripijocs-legals_0_1…). De regering, die nu steeds hamert op het tweede artikel van de Constitutie (Spanje is één en ondeelbaar al bestaat het uit meerdere regio’s en “nationaliteiten” – inderdaad een fatale dubbelzinnigheid) had zich in eerste instantie al niet aan de Constitutie gehouden door het eerste artikel niet voldoende te honoreren d.w.z. de afdoende bescherming en garantie van regionale autonomie). En gisteren haastte de regering zich om de implementatie van artikel 155 zo snel mogelijk door de senaat te jassen, zonder het recht van amendement te eerbiedigen (https://www.vilaweb.cat/…/missatge-desesperat-duna-senador…/). Ze wilden Puigdemont vandaag al ontbieden om hem ermee te confronteren maar die was ze voor, met een eerdere afspraak in zijn eigen parlement. Die afspraak gebruikt hij vandaag om de Spaanse regering opnieuw een stap voor te zijn. Wat voor veel buitenstaanders en tegenstanders op verwarrende stappen lijkt, is in feite de ontwikkeling van een briljante strategie van Puigdemont en de zijnen.

De Catalaanse Troebelen 14 – een wanordelijke vlucht?

Facebook stukje d.d. 24 october 2017

Veel veldslagen in de pre-moderne wereld eindigden met een massale wanordelijke vlucht van de verliezende partij (Engels: “rout”) waarop de winnende partij de optie kon nemen om hard in achtervolging te gaan (“pursuit”) – waartoe dan vooral de cavalerie diende – teneinde zoveel mogelijk slachtoffers te maken. Hierbij is “timing” natuurlijk belangrijk alsook de inschatting van het risico, voor de achtervolgers, dat de vluchtende partij zich plotseling toch zou herstellen en hergroeperen (“rally”) of dat er zelfs sprake was van een vooropgezette valstrik. Puigdemont en de zijnen zijn weliswaar nog niet op de vlucht geslagen, in tegenstelling tot veel bedrijven, maar de veldslag heeft wel het kantelpunt bereikt. En er zullen geen versterkingen van bondgenoten meer komen. De Spaanse cavalerie (in de vorm van de pro-Spaanse pers in samenwerking met het justitieel apparaat en de politieke elite van Madrid) is in ieder geval wel al tot de achtervolgingsaanval overgegaan. En ze lijken er zoveel mogelijk in de rug te willen neerslaan.

En nog slechts weinigen herinneren zich kennelijk nog dat de gedoodverfde verliezers in vrede ten tonele waren gekomen. Bij de stembus.

Update 17:00u: ik heb zojuist begrepen dat de nieuwsvoorziening van de Catalaanse televisie en radiozenders krachtens artikel 155 mogelijk ook zal worden “overgenomen” door de regering: http://www.catalannews.com/…/possible-takeover-of-catalan-p…

Eerdere voorbeelden van discutabele, tendentieuze zo niet geheel onterechte aantijgingen en aanklachten:

https://elpais.com/…/2017/10/12/inen…/1507813929_268516.html

https://elpais.com/…/2017/09/29/inen…/1506697968_724967.html

http://www.lavanguardia.com/…/alfonso-dastis-bbc-violencia-…

https://twitter.com/eduardvoltas/status/922206434955333636

De Catalaanse Troebelen 13 – afscheiden leidt niet persé tot lijden

Citaat van de dag, dat wil zeggen, een citaat van een jaar of vier geleden dat me zeer van toepassing lijkt op de gebeurtenissen van vandaag.

“Finally, we need to be aware of the anti-secessionist bias in mass media, and not just in academic research [waarover in de context van dit citaat uitgebreid is gesproken]. It has been only recently that important newspapers and magazines have started to take secessionist movements such as the ones going in Catalonia and Scotland (e.g. the Guardian, the New York Times, the Huffington Post, Reuters) seriously. But other media outlets are highly skeptical of these movements and therefore directly or indirectly supportive of the status quo and of the existing national states. Nonetheless, journalists are likely to become less biased towards this issue  once academics become less so, and once the reality of the facts such as those taking place in Catalonia, Flanders, [>] and Scotland shows that secessionism is not necessarily connected to disastrous events. Indeed, in all of these cases, secessionism is civic, democratic, and pacific [sic.], and highly unlikely to escalate into an armed conflict anytime in the future.” (Laia Balcells, “Opening the black box of secessionism”, in Liz Castro, red., met een voorwoord van Artur Mas, What’s up with Catalonia? / ¿Qué le pasa a Cataluña?, Catalonia Press: Ashfield Massachusetts 2013, 87-95, citaat op 93-5).

De Catalaanse Troebelen 12 – De Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring onder ontbindende voorwaarden

Facebook stukje 11 october 2017

Ik denk dat veel mensen Puigdemont nog steeds onderschatten. Dat geldt voor mensen die denken dat hij opeens koudwatervrees kreeg. Dat geldt ook voor de fanatiekelingen die afdropen zodra hij, net na de afkondiging van de onafhankelijkheid, bekend maakte de zaak nog even op te schorten voor de dialoog (met bemiddeling). Puigdemont volgt een briljante strategie. Die had men kunnen afleiden uit eerdere publicaties (http://www.lirb.nl/historia-the…/de-catalaanse-troebelen-10/). De zaak van het Hooggerechtshof van Quebec uit 1996 indachtig wellicht (http://www.lirb.nl/…/de-catalaanse-troebelen-11-het-recht-…/), heeft hij nu de kwestie mogelijk met succes naar een platform van internationale bemiddeling gebracht. Zodat het internationaal recht erop van toepassing kan worden geacht. Dan is het niet meer Rajoy’s interne kwestie. En Rajoy komt nu wel heel erg in zijn hempie te staan als hij nu nog weigert te onderhandelen met de Catalanen. Welkom in het parallel universum van de Catalanen, meneer Rajoy!

De Catalaanse Troebelen 10b – Facebook stukjes van 2 tot 9 october

Facebook stukje van 2 october 2017 (09:10)

De propaganda-oorlog woedt hevig. De hele wereld heeft inmiddels de afschuwelijke beelden kunnen zien van het (in mijn oordeel) fascistisch staatsgeweld (en meer neutraal gezegd “buitensporig optreden”) gepleegd door de militaire en nationale politie-eenheden van de Spaanse Staat tegen vreedzame burgers die alleen maar probeerden hun stem uit te brengen. De misdadigheid ligt voor velen aan de zijde van de mannen met helmen bivakmutsen schilden wapenstokken geweren met rubber kogels en militaire kistjes. Maar voor anderen ligt de misdadigheid bij de onschuldig ogende mensen van alle leeftijden die in de schooltjes in de rij stonden voor de stembus. Lees El Pais, bijvoorbeeld, of, veel erger, lees in ABC. Volgens een bericht in die krant moet de Mossos d’Esquadra nu snel worden aangepakt omdat met het gebrek aan bereidwilligheid van deze Catalaanse politie om de nationale ordetroepen bij te staan in het neerslaan van de Catalaanse opstandelingen (“una pasividad «clamorosa»”) de veiligheid van hun “collega’s” in gevaar is gebracht. Ze eisen de vervolging van Trapero, de Catalaanse held van de week tijdens de jihadistische aanslagen van deze zomer (http://www.abc.es/…/abci-policia-y-guardia-civil-creen-tend…).
Zo zie je ook nu op TV hoe de Spaanse televisiezender Antena3 steeds een opeenvolging van beelden in een “loop” toont waarop te zien is hoe de Guardia Civil en de Nationale Politie in conflict (dreigen) te komen met leden van de Catalaanse politie. Je ziet hoe de Mossos proberen tussen de Guardias Civiles en de burgers te komen. Ze worden geduwd en geïntimideerd waarop de bevolking dan verontwaardigd opkomt voor de Mossos. Je ziet hoe agenten van de Mossos ruw worden weggeduwd door de Guardia Civil en de Nationale Politie. Tussendoor zien we – het kan niet geheel worden overgeslagen – een van de video’s met het buitensporig geweld tegen de burgers; maar direct daarop zie je weer hoe in andere scenes de Guardias Civiles afdruipen tegenover een menigte van mensen die hun handen omhoog steken, vooruit lopen en roepen “Wij zullen stemmen!” Arme Guardias Civiles! En dan is er inderdaad dat onvermijdelijke gevalletje waar een Spaanse agent is getroffen, in dit geval door een stoel die tegen zijn kevlar vest en helm is toegegooid. (Dát fragment, waarin je hem met een schwalbe ziet neergaan, blijft terugkomen, ook over het interview met Colau heen, de burgemeester van Barcelona en mijns inziens de meest geschikte persoon om de dialoog verder mee aan te gaan. De insteek van deze klaarblijkelijk pro-Spaanse zender is in ieder geval duidelijk). Ja, behalve de circa 850 gewonde burgers zijn er ook 30 politiemensen gewond geraakt. Op de achtergrond horen we commentatoren discussiëren over de enorm moeilijke en benarde situatie waarin de Guardia Civil en de Nationale Politie overal werd gebracht door toedoen van – zo is de onterechte suggestie – de menigte in de illegaliteit van het referendum. Een mevrouw beklaagt zich er tenslotte over dat het democratische Spanje nu zo sterk is overweldigd door de Catalaanse criminelen met hun illegale referendum.
En zo kunnen Spanjaarden kennelijk “spinnen”, met een grote zwier, dat zij het slachtoffer van gisteren zijn, en niet de Catalanen. Niet om het een of ander – zeg ik – Catalunya hoort niet bij Spanje. Visca Catalunya lliure!

Facebook stukje van 2 october 2017

In de besloten gezelligheid van een handjevol Facebook vrienden stel ik voor vanavond, als uitsmijter voor het slapen gaan, nog even wat te goochelen met getallen. (Dat is inderdaad “goochelen” en niet “Googlen” of “Goog(e)len”.)

Want wat is het toch onredelijk dat men er automatisch van uitgaat dat de mensen die (bij verkiezingen als dat referendum van gisteren in Catalunya) niet zijn gaan stemmen allemaal “tegen” zouden hebben gestemd, als ze toch zouden zijn gekomen. Dan hadden ze toch gewoon moeten komen stemmen? En er zijn ook gewoon nee-stemmers gekomen. Niet heel veel, maar dat is nu misschien juist zozeer van betekenis. En de thuisblijvers? Veel mensen in Catalunya durfden niet te stemmen – daar zaten wellicht ook mensen tussen die “ja” hadden gestemd. Maar door ervan uit te gaan dat het allemaal nee-stemmers waren, kun je van een 90% in “de analyse” gemakkelijk weer een 42% maken. Dat hoor je nu overal gebeuren. Vergeet ook niet, beste mensen, dat naar schatting zo’n 700.000 uitgebrachte stembiljetten (die mogelijk ook voor 90% “ja” hadden aangekruist gekregen) door de Guardias Civiles en de Nationale Politie in beslag zijn genomen. De opkomst voor dat referendum dat volgens Rajoy nooit is gehouden zal dan ook veel groter zijn geweest dan de 42.3% die we vandaag steeds lezen (bijvoorbeeld hier: https://fd.nl/…/geweld-bij-catalaans-referendum-schokt-euro…). De 700.000 verdwenen stemmen zouden echter zo’n 13% van het totaal aantal stemgerechtigden van 5,3 miljoen beslaan. Daarmee zou de opkomst uitkomen op 55%, waarvan dan 90% ja zou kunnen hebben gestemd. Tja, dan kom je inderdaad uit op 50-50. Maar, en dit is een belangrijke “maar”, alléén als je zeker weet dat alle thuisblijvers “nee” zouden hebben willen stemmen. Kunnen we daar niks mee. Ja, kijk dan naar wie wél is komen opdagen. O ja, dan is het resultaat 90%….

N.B. Ik ben notoir slecht met getallen, dus als er iets in dit verhaal niet klopt, laat het me dan gerust weten. Beleefd graag.

Naschift d.d. 23 october 2017: Vandaag (23 oct) trof ik online een stuk aan van Pieter Bauwens (hoofdredacteur van doorbraak.be), van 6 october (https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2017/10/06/hoe-politici-rekenen/), dat langs een vergelijkbare lijn loopt. “Politieke wiskunde is: je goochelt met cijfers tot je een resultaat, dat voor jouw politieke overtuiging slecht uitkomt, kan ombuigen tot een resultaat dat jouw politieke overtuiging ondersteunt.” Dat is een mooi trefwoord: “politieke wiskunde”.

Facebook stukje van 2 october 2017

Nog een paar beelden van het Spaanse politiegeweld van gisteren. Traangas deze keer en niet alleen de wapenstok. Voor onze premier Rutte: wanneer de Spanjaarden hun juridische gelijk halen, levert dat soms beste “heftige” beelden op, hè Mark?

 

Facebook stukje van  5 october 2017

Timmermans heeft natuurlijk groot gelijk door te wijzen op ieder’s noodzaak om altijd de macht van de wet – de rechtsstatelijkheid (the rule of law) – te respecteren in de democratische lidstaten van de EU; en hij heeft gelijk dat iedere afwijking daarvan, gedragen door een gepassioneerde wilsovertuiging, voor iedereen een precedent schept voor mogelijk misbruik tegen zichzelf in een later stadium. Aan zijn nadrukkelijke verklaring van dit punt, waarmee de Catalanisten bij volharding in het ongelijk zijn gesteld, voegt hij net zo overtuigd toe dat er altijd ruimte moet zijn voor dialoog. En hij stelt dat die ruimte er is in Spanje. Maar is dit nu een poging tot de beoefening van dwangmagie? Want de regering van Spanje wil de dialoog met de Catalanisten helemaal niet aangaan. De koning overigens evenmin. Dat willen ze nu niet en ze hebben het de afgelopen jaren ook herhaaldelijk geweigerd. In plaats daarvan geven ze liever een klap op het hele onderwerp. Klaarblijkelijk zelfs met de wapenstok. Dus, nominaal klopt het standpunt van Timmermans (e.a.) als een bus: maar hoe redelijk is die rechtsstatelijkheid (a) zónder de bereidwilligheid om in dialoog te gaan met dissidenten; en (b) mét de praktische bereidwilligheid om gehoorzaamheid af te dwingen met geweld (zonder daar ooit excuses voor aan te bieden)? Moet niet de “geest” van de rechtsstatelijkheid gereflecteerd worden in de houding van de gezagsdragers, de politieke leiding en het staatshoofd? Het nominale (d.w.z legalistische) verhaal is gemakkelijk te verdedigen. Maar de praktijk is nu dan toch in strijd met de principes waarop de EU is gebaseerd (zie mijn vorige bericht over de preambule en de algemene bepalingen van het verdrag van Lissabon). Had het Europees parlement niet tenminste kunnen eisen dat Rajoy en de zijnen excuses zou aanbieden, een compensatie voor getroffenen zou bieden en een bemiddelde dialoog zou accepteren? Is de onverzettelijkheid en het machtsmisbruik van de Spaanse regering, hoezeer die ook grondwettelijk in haar gelijk zou staan, te verenigen met “the rule of law” zoals de unie dat wil zien?

AUDIOVISUAL.EUROPARL.EUROPA.EU
Met een antwoord van Feliz Coll:
Fijn dat Timmermans wijst op de wet, en in dit geval op de grondwet. Maar is het niet zo dat de wet niet statisch is maar constant in beweging, al naar gelang de moraliteit, zeden en gewoonten van een volk? En dat die constant aan verandering onderhevig zijn? Bijvoorbeeld; naar mate in onze maatschappij het meer acceptabel is geworden dat mensen van gelijkelijk geslacht met elkaar langdurig samenleven, de mogelijkheid om een huwelijk aan te kunnen gaan meer gewenst werd en uiteindelijk in 2001 realiteit is geworden. Nu is dit een aanpassing in ons Burgerlijk Wetboek, maar zelfs een Grondwet kan gewijzigd worden. Immers, als dat niet mogelijk was geweest, dan zou de helft van de Nederlandse bevolking tot op de dag van vandaag niet mogen stemmen – iets wat de SGP natuurlijk zeer welgevallig zou zijn geweest. Bij de grondwetswijziging van 1917 werd het passief kiesrecht voor zowel vrouwen als mannen ingevoerd, welk(e) grondwet (en grondrecht) in 1919 werd uitgebreid naar het actief kiesrecht voor vrouwen. De eerste vrouw die in Nederland van het actieve stemrecht gebruik maakte was Elise Spauwen-Schrijnemakers, echtgenote van de burgemeester van de gemeente Gronsveld (Limburg). Zij bracht op zaterdag 15 mei 1920 bij de gemeenteraadsverkiezingen van Gronsveld als eerste vrouw in Nederland haar stem uit (aldus Wikipedia). Het algemeen kiesrecht voor vrouwen en mannen werd met de grondwetswijziging van 1922 in de Grondwet opgenomen. Is dit zonder slag of stoot gegaan? Nee, natuurlijk niet, vele suffragettes, in binnen- en buitenland, hebben decennia lang moeten strijden voor dit recht, letterlijk, velen zijn gearresteerd, sommige zelfs gesneuveld. Maar uiteindelijk heeft de vrouw haar recht verkregen. Zo ook geldt dit nu voor de Catalanen; zij strijden voor hun recht op onafhankelijkheid. Dat hun recht op zelfbeschikking in strijd is met de grondwet van Spanje maakt hun recht op zelfbeschikking – en dus onafhankelijkheid – niet automatisch illegaal. De wet is de wet, maar mag en kan nooit leiden tot onderdrukking van een heel volk. Visca Catalunya lliure.

 

Facebook stukje van  6 october 2017

Gelet op de Catalaanse Troebelen van het heden geef ik een paar citaten uit andere historische contexten die toch wel prikkelend toepasselijk lijken voor de huidige.

1977
“Anders dan in Baskenland heeft het streven naar autonomie in Catalonië nooit radicale vormen aangenomen. Zoals de veteraan-journalist Carlos Sentis ons zegt: ‘De Catalanen willen alles via pact en dialoog oplossen'” (Eppo Jansen in NRC Handelsblad 13 April 1977).

1960
“Dit hebben Basken en Katalanen […] met de Spanjaard gemeen dat zij trots zijn op hun verworvenheden en bijna onbegrijpelijk trouw aan hun ‘patria chica’, dat is hun landstreek. Elke poging van Madrid om hen het landseigene te ontnemen, om hen te beperken in hun tradities en het gebruik van hun eigen taal, stuit op een grimmig verzet. Madrid is op dat punt meerdere malen ronduit beledigend. Niet alleen dat alle regeringsautoriteiten in beide landstreken afkomstig zijn uit Castilië, Andalusië of andere streken, niet alleen dat hier de censuur nog het strengst is en de politiemacht het grootst, kwetst de bevolking, maar vooral de stelselmatige onderdrukking van de eigen taal. [let op: dit citaat stamt uit de tijd van Franco.] Die onderdrukking wordt des te sterker gevoeld, omdat Madrid op dit punt slechts dirigeert en nooit overlegt en omdat enkele gezagsdragers bij de controle een fanatisme aan de dag leggen dat ronduit belachelijk is. Dit heeft een averechtse uitwerking en draagt slechts bij tot de hernieuwde groei van het regionalisme.” (De Tijd / Maasbode, 9 april 1960, p. 17)

2017
Als het zo lijkt dat de geschiedenis zich hier herhaalt (de Catalanen willen steeds in overleg gaan en Madrid dicteert gewoon unilateraal door), dan is dat het gevolg van het gebrek aan structurele verandering van het feit dat de Catalanen al die tijd een door Castilië onderworpen of, indien dat fijner klinkt, ondergeschikt volk zijn gebleven. Deze onderschikking is structureel ingebeiteld geraakt in de grondwet van 1978 – die kennelijk het streven naar afscheiding alleen al maakt tot een misdaad (met verwijzing naar de huidige aanklacht tegen de held van augustus, Trapero) – waar democratisch toe is besloten door een verkiezing en een referendum. Maar in dat electoraat, dat werd samengesteld vanuit de premisse dat Spanje een eenheid moest zijn, waren de Catalanen bij voorbaat al een minderheid; zij hadden nooit hun onderschikking weg kunnen stemmen. Had je het de Catalanen zelf gevraagd, dan hadden ze een keuze gehad. Anders gezegd: hadden ze zelf als groep een electoraat kunnen vormen, wat past bij het zelfbeschikkingsrecht der volkeren, dan was hun jawoord voor afscheiding luid en duidelijk geweest: in 1931 heeft 99% gestemd voor het statuut van Nuria en in 2017 heeft 90% gestemd voor onafhankelijkheid (de eerste uitslag heeft een verwaterd gevolg gehad en is gesneuveld in de burgeroorlog en de tweede uitslag wordt door iedereen ten onrechte gedeconstrueerd tot zo’n 50% waartegen ik eerder al bezwaar heb gemaakt). Bovendien werd die grondwet gemaakt onder druk: er was het electoraat geen andere optie geboden om aan het voortleven van dictatuur van de Franco-periode te ontkomen anders dan te kiezen voor een “package-deal” dat, vanwege de onvoorwaardelijke amnestie en opgelegde amnesie, in zekere zin op hetzelfde neerkwam.

Facebook stukje 9 october 2017

Zoals Feliz het zojuist schreef: “Schandalig: de tweede man op communicatie van de PP waarschuwt Puigdemont dat – als hij de onafhankelijkheid van Catalunya uitroept – hij net zo zal eindigen als die andere president van Catalunya, die 83 jaar geleden de onafhankelijkheid uitriep: gevangengenomen en gefusilleerd (door het franco regime).”

Voor degenen die denken dat deze onvervalste fascistische doodsbedreiging uit het verband zou kunnen zijn gerukt: vergeet het maar. Het staat gewoon in alle kranten. Bijvoorbeeld in La Vanguardia (http://www.lavanguardia.com/…/pp-puigdemont-acabar-lluis-co…) en in El Pais (https://politica.elpais.com/…/actual…/1507561131_566766.html) De man meent het echt. Hij is WOORDVOERDER van de PP, de regeringspartij van de Spaanse Nationale Staat. Het zal een voorteken zijn van aanstaand geweld, morgen, bij of in het parlement van Catalunya. Zullen we weer een Guardia Civil met getrokken pistool temidden van geschrokken parlementariërs te zien krijgen? De PP begint zich nu écht openlijk te manifesteren als de erfgenaam van het Francoïsme!

Dit is in Europa! En het NOS 8 uur Journaal van vanavond, bijvoorbeeld? “Gaat u maar rustig slapen…”

El PP ha advertit el president de la Generalitat de Catalunya, Carles Puigdemont, que “no declari la independència, perquè potser qui la declari…
CATALUNYALLIURE.CAT

 

 

De Catalaanse Troebelen – 10a Facebook stukjes van 1 oktober

Facebook stukje van 1 october 2017 (09:33)

Fascistisch staatsgeweld tegen EU burgers van alle leeftijden is vanmorgen live te volgen op http://www.ccma.cat/tv3/directe/tv3/ (TV3 online). We hebben om 09:00u kunnen zien hoe een troep van de Guardia Civil mensen hard uit de wachtrij voor de stembus plukten, en stuk voor stuk de straat op duwden, sleepten en wierpen. De stembussen binnen werden snel in veiligheid gebracht. Een geparkeerde tractor barricadeerde de deur. Maar de Guardia Civil kwam erdoor en ramde de glazen deuren. Binnen zoeken ze nu de stembussen. Dit geschiedt nu op het stemlokaal van Sant Julià de Ramis, bij Girona, het stembureau waar de Catalaanse president Puigdemont werd verwacht. De zaal binnen en het plein buiten staat vol met camera’s. Kennelijk is dit het stoere beeld dat Madrid voor de wereld wil uitdragen. Kijk vandaag zelf mee, want al versta je wellicht weinig van het Catalaans, de beelden spreken luid en duidelijk voor zichzelf.

Mira l’emissió en directe de TV3 online i consulta la resta de programes que s’emetran a continuació pel canal.
CCMA.CAT
Met een eigen commentaar van 11:30u:

Huib J. Lirb https://www.volkskrant.nl/…/spaanse-politie-komt-in…/ Intussen geeft de Volkskrant geen bericht van het grove geweld dat door de Guardia Civil wordt gebruikt. In plaats daarvan lees je in de “streamer” dat de Catalanen “listen” gebruiken om hun, vullen we dan maar aan, illegale referendum op slinkse wijze door te laten gaan en daarmee revolutie te riskeren. De Volkskrant, die ons altijd voorkauwt wat we “moeten weten” lijkt wel direct de Spaanse mainstream door te sluizen. A por ellos?

VOLKSKRANT.NL
 Facebook stukje van 1 october 2017 (11:34)

We hebben net kunnen zien hoe de Catalaanse president Puigdemont in (voorlopige) triomf terugkeerde naar hetzelfde stembureau dat vanmorgen om 09:00 met grofgeweld door de Guardia Civil was “veroverd”. Daar heeft hij publiekelijk het Spaanse geweld veroordeeld – alsook natuurlijk überhaupt de belemmering van het referendum – en hiermee is de eerste stand van 1-O (1 october) nu gekomen op 1-0 voor de Catalanen. En vergis je niet,het gaat er ruig aan toe daar: we hebben net een uur geleden gezien hoe een bejaarde dame uit een wachtrij werd getrokken door twee Guardias Civiles en dat ze in het gedrang onder de laars van een van hen terecht kwam; we zagen ook hoe, in Girona op een plek die we goed hebben leren kennen, mensen achterover op het asfalt werden gesmeten, hoe een vrouw aan haar haren werd getrokken, en hoe vijftigers onder het bloed zaten. Op dit moment tonen mensen in een rijtje hun wonden van de wapenstokslagen aan de camera’s. Zoals ik zei: we zijn live getuige van fascistisch geweld toegebracht door een EU lidstaat.

Met een vraag van Frank van den B. (waarvoor nogmaals dank): Huib, wat gaat het Catalonie brengen?

Antwoord: Hopelijk (en mogelijk) brengt het de Catalanen meer begrip voor de geldigheid en redelijkheid van hun onafhankelijkheidssteven. Het zelfbeschikkingsrecht van een volk is in het geding. Deze mensen doen dit niet voor alleen hun “folklore”. De Catalanen zouden hoe dan ook hun eigen staat gehad moeten hebben; nu zijn ze ondergeschikt aan de Spaanse staat en worden ze onevenredig slecht bedeeld (dat was dat economische argument). De trend is voor hen neerwaarts gebleken. Concessies die Spanje had gedaan in 2010 (inz. het recht te bepalen waar en waaraan de belastingheffingen besteed mogen worden) zijn door de regerende kliek unilateraal ingetrokken in 2012. Het referendum had Spanje opnieuw naar de onderhandelingstafel kunnen brengen – al is daar nu wellicht geen zicht meer op. De Catalanistas hopen dat ze onafhankelijk door kunnen gaan bij de gratie van het begrip van mede-Europeanen en de VN. Vooral naar dat eerste kunnen ze wellicht fluiten. En dat is heel triest. De EU intussen is hard toe aan een hervorming. De nationale staten staan overal onder druk want ze zijn uitgehold door overheveling van verantwoordelijkheid naar boven (EU) en beneden (lagere overheden). Een EU van regio’s, als Catalunya, zou een zinvol uitzicht bieden. Maar de EU is nu eenmaal een constructie van nationale Staten en zal Spanje nimmer af willen vallen. Mocht Catalunya op de een of andere manier toch onafhankelijk blijken te kunnen worden, zonder Euro en met de voetbalclub Barça uit alle competities, dan hopen ze een eigen aansluiting te kunnen vinden bij de EU. Maar zolang het veto op toetreding bestaat, zal dat niet lukken. Want dan staan ze opnieuw tegenover Spanje. Hun gesel. Alle hoop zal dus gevestigd zijn op Internationaal Recht, op het begrip van Zelfbeschikkingsrecht der volkeren. Hun hoop ligt dan ook bij mensen als de VN specialist De Zayas. Ik heb over deze Catalaanse Troebelen overigens wat stukjes geschreven op www.lirb.nl met zo hier en daar verantwoordingen. Groeten en bedankt voor de vraag.

Facebook stukje van 1 october 2017 (13:52)

http://www.elperiodico.cat/…/referendum-catalunya-ultimes-n…

Winnende persfoto’s? In ieder geval; het thema van de dag. Een Guardia Civil loopt weg met een in beslag genomen stembus. Zie op de stembus de vlag van Catalunya. Gewonde mensen. Een oude van dagen die wordt weggesleurd.

foto van Huib J. Lirb.
foto van Huib J. Lirb.
foto van Huib J. Lirb.
foto van Huib J. Lirb.

Facebook stukje van 1 october 2017 (14:12)

Mensen worden in dit stembureau van de trap gegooid, aan de haren meegetrokken en naar buiten gesmeten. Let ook op de Guardia Civil die herhaaldelijk hard met zijn militaire kistjes tegen zittende mensen schopt.

 República Catalana heeft een nieuwe video toegevoegd.

Facebook stukje van 1 october 2017 (14:25)

Een episch beeld van de Catalaanse wil om zich van het f……sche juk te bevrijden.

Facebook stukje van 1 october 2017 (14:27)

Meer van hetzelfde helaas. Oude mensen worden niet gespaard.

República Catalana heeft een nieuwe video toegevoegd.

Así trata la Policía Nacional a las ancianas que defienden su derecho a votar libremente #catalanreferendum

Facebook stukje van 1 october 2017 (14:31)

“Wij zijn niet bang.”

República Catalana heeft een nieuwe video toegevoegd.

Facebook stukje van 1 october 2017

“De Spaanse politie handelt professioneel, aldus Enric Milllo, de afgevaardigde van de Spaanse overheid in Catalunya. Hij heeft de Spaanse nationale politie en de Guardia Civil, de oproerpolitie, bedankt voor hun inzet om “de veiligheid en rechten van alle Catalanen te garanderen” (Zie De Volkskrant, https://www.volkskrant.nl/…/live-onze-correspondent-mensen…/).

De grote inspirator van deze stijl van professioneel optreden zien we op deze oude foto uit october 1940, de tweede van rechts.

foto van Huib J. Lirb.

 

De Catalaanse Troebelen 11 – Het recht op afscheiding

Dit stukje is geschreven vlak voor de bijeenkomst van het Catalaanse parlement op 10 october 2017

In de Catalaanse Troebelen is pijnlijk duidelijk geworden dat de Spaanse regering en, vooral, het Spaanse Constitutionele Hof het Catalaanse regiobestuur niet het recht op afscheiding gunt. Uit de aanklachten tegen Catalaanse functionarissen als majoor Josep Lluís Trapero, de hoogste functionaris van de Catalaanse politiedienst, blijkt dat de medewerking aan het mogelijk maken van, of misschien alleen al het overwegen van, de afscheiding wordt beschouwd als een “delict” dat strafbaar is met 8 tot 15 jaar gevangenis (aanklacht van “sedición”: https://politica.elpais.com/politica/2017/10/07/actualidad/1507397459_856154.html en van “inacción flagrante”: https://politica.elpais.com/politica/2017/10/09/actualidad/1507569174_184754.html.) Er staat voor de Spaanse staat veel op het spel.

Het recht van afscheiding gaat verder dan het recht op zelfbeschikking omdat het een (door dit recht afgedwongen) overdracht van territorium impliceert: “The exercise of the right of self-determination is secession if it leads to territorial changes, that is, if the bearer of that right does not refrain from exercising it. Thus, the right of self-determination is simultaneously a right of secession.” (Jörg Fisch, The Right of Self-Determination of Peoples. The Domestication of an Illusion, Cambridge University Press: Cambridge & New York 2015, 43). In internationaal recht is er, zo ik heb begrepen, geen restrictie op het recht op zelfbeschikking behalve dat de uitoefening ervan door de ene partij geen inbreuk mag maken op hetzelfde recht van de andere partij. Zodra men met het recht op zelfbeschikking echter meteen ook het recht op afscheiding doet gelden, impliceert dat een territoriaal verlies voor de ander en dat roept dan ook direct op tot restrictie. “An unasumed restricted right of secession is nowhere articulated in a comparable form [d.i. vergelijkbaar met het recht op zelfbeschikking], neither in codified international law nor in the practice of states.” (ibid.) Het recht is niet algemeen gecodificeerd maar er bestaat andersom ook geen regel van internationaal recht die afscheiding verbiedt (zie hieronder over de zaak van Québec; dit is kennelijk ook gebleken tijdens de kwestie van de Krim in 2014: https://www.volkskrant.nl/archief/afscheiding-door-krim-is-niet-verboden~a3610208/)

De meeste territoriale staten zouden zich uiteraard verzetten tegen het recht op afscheiding: “An assumed unrestricted right of secession”, immers, “is the potential death sentence for every state, as such a right implies that every part of a state has the right to separate from the whole under the leadership of the most numerous group of the population in that part, and this could be repeated any number of times by another part seceding from the secessionist part.” (ibid.) Zo ook zou de Nationale Staat Spanje zoals we die nu kennen in vele delen uiteen kunnen vallen. Dat heeft consequenties voor Spanjaarden maar ook voor andere Europeanen ook omdat het een precedent zou scheppen voor vergelijkbare afscheidingsprocedures (met het meest voor de hand liggende voorbeeld van Schotland, Vlaanderen daarna en uiteindelijk zou je op termijn ook aan de Duitse “landes” kunnen denken). Een dergelijk proces van afbraak van nationale staten zou Europa politiek meer fragmenteren maar dat zou, voor diegenen die een Europa van regio’s in hun vergezicht hebben, op zich niet direct een probleem hoeven zijn.

Om beroep te doen op het recht van zelfbeschikking, bijvoorbeeld door een grotere mate van autonomie te verkrijgen, is vers één (dit heet “interne zelfbeschikking”); maar om met het logisch gekoppelde recht van afscheiding ook een territorium mee te willen nemen is vers twee (en dat noemt men “externe zelfbeschikking”). Het laatste, de externe zelfbeschikking, willen de nationale staten dan ook koste wat kost voorkomen. “Although no existing state constitutions seem to have a formalized prohibition of secession, such prohibitions do follow indirectly from other legal considerations.” (ibid., 44). Vaak heeft het geleid tot burgeroorlogen, zoals in de Verenigde Staten in de 19e eeuw en in Afrika in de midden van de 20e eeuw. Men is ook niet altijd even consequent. Volgens de Franse grondwet is Frankrijk ondeelbaar, bijvoorbeeld, maar er mag wel altijd een deel bijkomen dankzij het recht van afscheiding dat ten koste gaat van een andere staat. De meeste constituties zijn, als ik het goed begrepen heb, zozeer omstandig dichtgetimmerd dat het recht van afscheiding meer zeer moeilijk af te dwingen is. “A right of secession anchored in international law would, as the international lawyer Patrick Thornberry put is, turn the international community into a ‘suicide club for states'” (ibid.45).

We snappen dus goed waarom de Spaanse regering probeert te voorkomen dat Puigdemont met de verklaring van de politieke onafhankelijkheid van Catalonië de eerste stap zet tot de strijd om het afdwingen van het recht op afscheiding. Maar als de Catalanen dat recht nooit zullen kunnen krijgen, zijn ze dan gedoemd om voor altijd gevangenen te blijven van de Spaanse staat? Of lijkt het beeld van “gevangenschap” misschien te sterk gesteld? Nee hoor, ik denk dat dit beeld juist heel treffend is opgeroepen door onder meer Loïc Tassé in zijn artikel “La Catalogne prisonnière de l’Espagne”  in de Journal de Montréal van 1 october 2017. Hij twijfelt er niet aan dat er sprake is van “onderdrukking”. “Le gouvernement espagnol a refusé aux Catalans de droit de voter librement pour leur indépendance. La véritable nature du conflit est apparue au grand jour: celle d’un peuple qui en opprime un autre.” Zijn betoog vervolgt met nog meer meer klare taal: “ce sont les politiques imbéciles du gouvernement du Parti Populaire qui ont poussé les Catalans vers l’indépendance. Une première fois en 2006, quand ce parti, fondé par d’anciens franquistes, a contesté en Cour suprême espagnol une entente sur l’autonomie de la Catalogne. Pourtant, cette entente avait été décidée entre le gouvernement catalan et le gouvernement espagnol, dominé à l’époque par une coalition de gauche. La Cour suprême finira par abroger plusieurs articles importants de l’entente. Une cour au service de l’oppresseur. Le Parti Populaire montrera toute sa bêtise une seconde fois, après son arrivée au pouvoir en 2011, en refusant plusieurs fois la tenue d’un référendum démocratique en Catalogne. Ici, c’est le gouvernement espagnol qui opprime directement les Catalans. Toujours au nom d’un droit qui n’est que de l’oppression.” (Loïc Tassé, “La Catalogne prisonnière de l’Espagne”  in: Journal de Montréal, 1 october 2017).

Het is niet verwonderlijk dat we zo’n uitgesproken mening, die blijk geeft van een grote mate van engagement, aantreffen in een Quebecoise krant. Daar is het onderwerp al jaren lang “hot” (of liever gezegd “chaud’). In september 1996 heeft de Canadese regering zich gewend tot het Hooggerechtshof met de vraag of de Franstalige provincie Québec het recht had zich af te scheiden (ik las het terug in een artikel Trouw van 27 september 1996). De separatistische regering van Québec hield vol dat de kiezers in de provincie het recht hebben om tot afscheiding van Canada te beslissen en daartoe zijn dan ook twee referenda gehouden, in 1980 en in 1995, die beiden met twee een krappe marge zijn verloren (https://www.trouw.nl/home/canada-naar-rechter-over-afscheiding-provincie-quebec~ad072ba0/) Het Hooggerechtshof heeft bepaald dat hoewel unilaterale afscheiding niet legaal is volgens de Canadese Constitutie waaronder Quebec valt, dat, indien een referendum zou resulteren in een meerderheid van stemmen vóór afscheiding, de rest van Canada “would have no basis to deny the right of the government of Quebec to pursue secession.” (Levrat et al., Catalonia’s Legitimate Right to Decide. Paths to Self-Determination. s.l. s.d [2017], p. 58; vindplaats volledig rapport: http://exteriors.gencat.cat/web/.content/00_ACTUALITAT/notes_context/FULL-REPORT-Catalonias-legitimate-right-to-decide.pdf; cf. https://en.wikipedia.org/wiki/Reference_re_Secession_of_Quebec). Dat zou betekenen dat er bij zo’n referendum-uitslag een verplichting zou ontstaan om te onderhandelen over de wijze waarop Quebec onafhankelijkheid zou kunnen krijgen met inachtneming van een aantal gespecificeerde kernwaardes van de grondwet. Het Canadese Hooggerechtshof zou tegelijkertijd hebben vastgesteld dat ook het internationaal recht “does not specifically grant component parts of sovereign states the legal right to secede unilaterally from their ‘parent’ state”; het hof concludeerde daarom, in lijn met het antwoord op de vraag volgens Canadees recht, dat volgens internationaal recht “the right of a people to self-determination was expected to be exercised within the framework of existing states, by negotiation, for example” (https://en.wikipedia.org/wiki/Reference_re_Secession_of_Quebec). Ter verduideling citeer ik de wijze waarop de zaak van Quebec is weergegeven in het rapport dat de commissie van onafhankelijke experts op uitnodiging van de Generalitat de Catalunya dit jaar hebben gepubliceerd:

“the Canadian Supreme court considered that there was no constitutional right to secession that Quebec could unilaterally impose to the other provinces and to the federal government. At the same time, there was no right to ignore what Quebec might express. A clear majority given to a clear question regarding secession would “place an obligation on the other [institutions] to acknowledge and respect that expression of democratic will by entering into negotiations and conducting them in accordance with the underlying constitutional principles already discussed” (§ 89). Once the debate is framed according to the most fundamental values of contemporary constitutionalism, no clear-cut answer can be given to the issue of the right to decide, but the need to negotiate in light of the very principles of constitutionalism. If any of the stakeholders ignored these principles, its own position would be delegitimised (§§ 93, 95, 103, and 152).”

Van buitengewoon belang voor de huidige situatie in Catalonië is nu vooral de volgende verklaring van dat hof: “The court stated in its opinion that under international law, the right to secede was meant for peoples under a colonial rule or foreign occupation. Otherwise, so long as a people has the meaningful exercise of its right to self-determination within an existing nation state, there is no right to secede unilaterally.” (https://en.wikipedia.org/wiki/Reference_re_Secession_of_Quebec). De verwijzing naar “koloniale overheersing” komen we vaker tegen in de geschiedenis van het recht op zelfbeschikking, om de eenvoudige reden dat dekolonisatie de motor en de motivator was achter zoveel processen (Jörg Fisch, The Right of Self-Determination of Peoples. The Domestication of an Illusion, Cambridge University Press: Cambridge & New York 2015, 43). Maar deze beperking wordt tegenwoordig ook bestreden, bijvoorbeeld door voornoemde onafhankelijke experts in internationaal recht die de legitimiteit van de aanspraken van het Catalaanse regiobestuur hebben onderzocht:

“This right [of self-determination] is recognized to “all peoples” and, contrary to a widely held belief, clearly not limited to people under colonial domination” (Levrat et al., Catalonia’s Legitimate Right to Decide. Paths to Self-Determination. s.l. s.d [2017], p. 10; vindplaats volledig rapport: http://exteriors.gencat.cat/web/.content/00_ACTUALITAT/notes_context/FULL-REPORT-Catalonias-legitimate-right-to-decide.pdf; vindplaats samenvatting: https://www.unige.ch/gsi/files/9115/0461/7417/EXECUTIVE_SUMMARY_Catalogne.pdf).

Want ga maar na: als de Spaanse regering het voor de Catalanen onmogelijk maakt om een betekenisvolle mate van autonomie uit te oefenenen, dan kan hetzelfde beeld van kolonialisatie of onderdrukking worden opgeroepen. Vooral wanneer de Guardia Civil ook nog eens de wapenstok trekt. En als de grondwet zó rigide wordt toegepast dat er geen ontsnappen aan is en er  bij voorbaat geen onderhandelingsruimte wordt geboden, dan moeten we toch veronderstellen, denk ik als leek, dat de Catalanen misschien in internationaal recht en zéker in de internationale politiek een heel redelijke basis hebben voor hun pleit.

De Catalanisten hebben hun zaken goed voorbereid en daar is niks mis mee. En dat we vandaag de beschuldiging lezen dat de Catalanisten bewust de provocatie zouden hebben opgezocht, en dat dat zou blijken uit de documenten die de Spaanse autoriteiten onterecht in beslag hebben genomen tijdens de illegale invallen van de weken die vooraf gingen aan het referendum, deert de zaak volgens mij  in het geheel niet (https://politica.elpais.com/politica/2017/10/09/actualidad/1507569660_552707.html). Waar sommigen spreken van “kwade opzet” (https://fd.nl/economie-politiek/1221670/catalaanse-regering-stuurde-bewust-aan-op-dit-conflict?utm_source=nieuwsbrief&utm_campaign=fd-ochtendnieuwsbrief&utm_medium=email&utm_content=20171010&s_cid=671) kunnen anderen wellicht tegenwerpen dat het gaat om strategische verkenningen en optionele scenario’s. Hoort dat niet gewoon bij het politieke bedrijf? Rajoy en de zijnen waren er toch zelf bij toen ze besloten hun ordediensten eerst op tefokken in een afgemeerd cruiseschip om ze vervolgens met wapenstok los te laten op mensen die rustig in de rij stonden bij hun lokale stembureau’s? Hoe kan het anticiperen op deze mogelijkheid nu “kwade opzet” zijn van de getroffen partij? De beschuldiging van “provocatie” komt me nogal slordig Oost-Europees over.