Passalacqua

Vandaag schenken we eindelijk weer eens een bijzonder fijne koffie: Passalacqua.

Een vrolijke presentatie van onze Passalacqua souvenirs.   ©2016 Huib J. Lirb

Een vrolijke presentatie van onze Passalacqua souvenirs. ©2016 Huib J. Lirb

Voor een indruk van de geboorteplaats van deze koffie heb ik ook een collage gemaakt van beelden van de zomervacantie van vorig jaar.

©2015-2016 Huib J. Lirb

Vacantie in Napels: Reggia di Caserta (beeldengroep in de vijver en aan de kop van de statige opgang), Vomero (Bar Mexico, Yo Soy Feliz), Quartiere Spagnuolo (metro station Toledo en omgeving tot aan Piazza Dante), Certosa (uitzicht)  ©2015-2016 Huib J. Lirb

 

 

De beste wensen voor 2016

 

 Dit zijn de restanten van het kerstdiner en -feest dat Sofia heeft gehouden voor en met haar vrienden en vriendinnen op de 23e. ©2016 HJLirb

Dit zijn de restanten van het kerstdiner en -feest dat Sofia heeft gehouden voor en met haar vrienden en vriendinnen op de 23e. ©2016 HJLirb

Een gelukkig nieuwjaar toegewenst! Het waren weer fijne feestdagen die, zoals de foto toont, hun sporen duidelijk hebben achtergelaten.

De wonderlijke bloedband van de Napoletanen met hun beschermheilige

 

Wikipedia Creative Commons: Paola Magni - Flickr: Napoli. Il sangue è vivo. (https://it.wikipedia.org/wiki/San_Gennaro#/media/File:Napoli._Il_sangue_è_vivo.jpg)

Kardinaal Crescenzio Sepe voert het vervloeibaringsritueel uit.Wikipedia Creative Commons: Paola Magni – Flickr: Napoli. Il sangue è vivo. (https://it.wikipedia.org/wiki/San_Gennaro#/media/File:Napoli._Il_sangue_è_vivo.jpg)

Het wonder is weer geschied: het bloed van de Heilige Januarius is vloeibaar geworden. En daarmee is ook de spanning opgelost die de aanwezige gelovigen in de dom van Napels gisteren zowat de hele dag in zijn greep had gehouden, vanaf de vroege ochtend tot zo laat als 17:50u. De 16e december is één van de drie dagen in het jaar waarop de (diepgelovige) Napoletanen uitzien naar de oplossing van het bloed van hun beschermheilige dat de rest van de tijd in gestolde vorm bewaard zou zijn gebleven in het vacuüm van de veertiende-en-achttiende eeuwse ampule (zie eindnoot). Deze dag markeert en gedenkt de uitbarsting van de Vesuvius in 1631 die, zo wordt geloofd, nog tijdig werd beëindigd door de miraculeuze weerstand van de relieken van San Gennaro. (De andere twee dagen markeren de naamdag van de heilige – 19 september – en de dag waarop de relieken weer worden teruggezet in de catacomben – de eerste zondag van mei.) Dankzij de tijdelijke oplossing van het gestolde bloed van de heilige is de stad voorlopig weer gevrijwaard van een ramp (of “weet” men althans dat de stad dat is) waardoor hij anders nog zou worden getroffen in de komende termijn die, zo neem ik aan, in dit geval duurt tot de eerste zondag van mei. Het is een prachtig voorbeeld van dwangmagie of “instrumentele magie” – bekende begrippen in de sociologie en antropologie (Malinowski, Levi-Strauss, Mauss, waarbij te denken valt aan het trefwoord “mana”) – waarin door ritueel handelen een eerder (vermeend) wonder opnieuw word afgedwongen (of afgesmeekt). Persoonlijk vind ik het niet iets om te ridiculiseren maar juist te respecteren: laat mensen hun blik maar op het goede vestigen, op hoop, op vertrouwen; en laat ze zich daarbij maar rekenschap geven van hun kwetsbaarheid, afhankelijkheid en onmacht. Dat de verbeelding daarbij wonderlijk is, stoort mij in het geheel niet; sterker nog, de verbeelding kan ook verrijkend werken! De gelovigen van Napels voelen zich in ieder geval weer goed beschermd door hun schutspatroon: de stad is veilig. Want hoe dan ook, zo besluit het artikel op de website Vesuviolive, weten de Napoletanen toch altijd wel oplossingen te vinden voor rampen, zo niet met de handen uit de mouwen dan toch met de handen gevouwen … in gebed.

Eindnoot. In 2010 heeft een moleculair bioloog van de Napoletaanse universiteit Federico II,  Giuseppe Geraci, verklaard er na vier jaar onderzoek en experiment in te zijn geslaagd om de conversie van oud bloed van vaste stof tot vloeibaar en weer terug te reproduceren met behulp van middelen die in de veertiende eeuw bekend en beschikbaar waren; hiertoe is een vergelijkbare oude ampule geopend, eentje uit het klooster Eremo dei Camaldoli die niet meer aan een persoon of precieze context kon worden toegeschreven, en heeft het team eigen bloed gebruikt om de chemische processen te reproduceren  (Il Mattino 5 februari 2010). De ampule bevat dus vrijwel zeker menselijk bloed dat na eeuwen nog steeds vloeibaar kan worden om later weer te stollen weer stollen, door de bewegingen en temperatuurwisselingen die in het ritueel van de inspectie zijn verwerkt. Dit betekent natuurlijk niet dat de bloedresten in de ampule ook echt van de heilige Januarius was. Deze man was een martelaar uit de derde eeuw wiens relieken reeds in de vierde eeuw werden vereerd. De ampule dateert uit de achttiende eeuw met een kern die tenminste zou dateren uit de veertiende eeuw, uit welke eeuw ook de eerste getuigenis van het wonder dateer (voor meer over de dateringen en onderzoeken, zie het Italiaanse Wikipedia artikel over San Gennaro).  Maar hoe wonderlijk of weinig (ver)wonderlijk men de gebeurtenis van de “vervloeibaring” ook zou vinden, iedere keer wordt er toch iets wonderlijks in Napels verricht. “Het werkelijke wonder van Sint Januarius is het geloof zelf dat het vermogen heeft om mensen gerust te stellen. Het is de affectie die de Napoletanen hebben voor hun beschermheilige en zijn relieken”, aldus Geraci (in het geciteerde artikel van Il Mattino: «Il vero miracolo di San Gennaro è la fede che è capace di suscitare. L’affetto dei napoletani per il patrono e per la sua reliquia», gevolgd door de mooie verwijzing van de journalist – mogelijk Michele de Lucia– naar “de zekere bloedband” tussen de stad en zijn patroon: “Legame di sangue, stavolta senza dubbi.” (zie de verwijzing hierboven, naar Il Mattino van 5 februari 2010).

Sloperskunst

Sloperskunst als monument voor de stadsvernieuwing in Amsterdam Nieuw-West. Deel van een gesloopt gebouw dat is blijven staan omdat er een net zou zitten met beschermde vleermuizen. In afwachting van een ontheffing heeft de opdrachtgever (woningbouwvereniging De Alliantie) de sloper gevraagd het blok nog even te laten staan. ©2015 H.J. Lirb

Sloperskunst als onbedoeld monument voor de stadsvernieuwing in Amsterdam Nieuw-West. Deel van een gesloopt gebouw dat is blijven staan omdat er een net zou zitten met beschermde vleermuizen. In afwachting van een ontheffing heeft de opdrachtgever (woningbouwvereniging De Alliantie) de sloper gevraagd het blok nog even te laten staan. ©2015 H.J. Lirb

“Qu’avez-vous faites de ma mort?” – Een lang verhaal bij een vakantiekiekje 

Ernest Pignon Ernest - Pasolini 2015. Gefotografeerd door H.J. Lirb op 18 juli 2015 in de Romeinse wijk Trastevere (nabij Piazza Mattei)

Ernest Pignon Ernest – Pasolini 2015. Gefotografeerd door H.J. Lirb op 18 juli 2015 in de Romeinse wijk Trastevere (hoek Via del Moro en Via della Pelliccia).

In de Romeinse wijk Trastevere passeerden we dit heroïsche affiche van een man die een levenloos lichaam draagt als kwam hij het presenteren. Vandaag leverde mijn Google Search me eerst een prachtig verhaal op het forum van Hyperallergic van een zekere Thomas Micchelli die het beeld identificeerde als een dubbelportret van de dichter en filmer Pier Paolo Pasolini die in 1975 bruut werd vermoord (Thomas Micchelli, “Twice-Murdered: Pasolini as Street Art”, Hyperallergic d.d. 30 mei 2015; voor Pasolini’s moord is informatie alomtegenwoordig, zoals ook op Wikipedia, s.v. “Pier Paolo Pasolini“). Die identificatie zou kort daarop juist blijken te zijn. In het beeld draagt Pasolini zijn eigen lijk, als “a self-reflexive Pietà”, zoals Micchelli het stelt. “There was nothing on the work to identify him other than his bony, pugilist’s face [“vuistvechterstronie”] – nothing else was needed. Like Che or Bob Marley, he’s an icon of an Age of Rebellion whose mystique remains undiminished.” Het is alsof Pasolini de passanten van dit affiche na 40 jaar uitnodigt om nog eens stil te staan bij het feit van zijn eigen dood (zie onder). “Pier Paolo Pasolini is the JFK of Italy: a figure of courage and freedom for some; for others, a polarizing symbol of moral dissolution. His death, forty years ago this year, is still a source of debate. Officially, he was brutally murdered on the beach of Ostia, beaten to a pulp and then run over by his own Alfa Romeo, after picking up the wrong kind of rough trade; unofficially, he was assassinated just weeks before the release of the most politically scalding work of his (or anyone else’s) career, Salò, or the 120 Days of Sodom.” (Thomas Micchelli, “Twice-Murdered: Pasolini as Street Art”, Hyperallergic d.d. 30 mei 2015).  Micchelli heeft aldus een heel interessante duiding gegeven van een kunstwerk dat tot dusver, voor hem althans (en zeker ook voor mij), nog anoniem was.

In de commentaren werd echter meteen door een respondent (antoine lefebvre editions) de naam van de kunstenaar genoemd: Ernest Pignon Ernest, een beeldend kunstenaar uit Nice die kennelijk al meer dan 40 jaar dit soort “situationele kunst” maakt, dus reeds lang vóór het de Street Art werd genoemd (vergelijk ook Arte info, “Ernest Pignon Ernest affiche Pasolini à Rome”, 17 mei 2015: “Ernest Pignon Ernest est un formidable dessinateur, le précurseur du “street art” à la française”). Zoals de flaptekst van een recent boek over deze kunstenaar het wil: “A vingt-cinq ans à peine, Ernest Pignon-Ernest est le premier artiste au monde à réaliser une œuvre qu’il n’expose pas dans un musée mais qu’il reproduit sur des murs, des rochers, des palissades… Il fonde ainsi l’art urbain et marque lieux et paysages de sa vision poétique” (Rémi David (Auteur), Ernest Pignon-Ernest (Illustrations), Ernest Pignon-Ernest, comme des pas sur le sable,  À dos d’âne éditions 2015; zie ook het boek bij Amazon.fr). Pignon Ernest wordt veel geprezen om de stilistische verwijzingen naar Caravaggio en andere Italiaanse meesters (zie bijv. op Wikipedia, s.v.”Ernest Pignon Ernest”). Kijk anders maar eens naar het beeld dat op de omslag staat van de monografie die André Velter over de kunstenaar en zijn werk heeft geschreven.  De stilistische verwijzing naar de Italiaanse meesters is nadrukkelijk zichtbaar in dit werk, net als die naar de realistische zwart-wit fotografie en de film noir uit de 1950er jaren – en inderdaad de “grading look” van Pasolini’s eigen werk (cf. Giulia Blocal: “[I]t depicts Pier Paolo Pasolini carrying his own dead body, a secular quote from Michelangelo’s Pietà, Caravaggio’s chiaroscuro and Mantegna’s composition, and it also recalls the kind of photography especially evident in Pasolini’s direction”).  In de videoreportage van het ARTE Journaal, waarnaar ik hierboven reeds verwezen heb, zien we Pignon Ernest aan het werk in zijn atelier in Parijs  en op de straat in Rome; in zijn toelichting stelt Pignon Ernest (op circa 2:35 in de video) dat de affiches – een stuk of twintig in Rome alleen al – inderdaad bedoeld zijn om de passanten te vragen: “Wat hebben jullie aan mijn dood gedaan?” (“Qu’avez-vous faites de ma mort?”) Dat bevestigt de kracht van het beeld.

Je kunt nu ook gewoon naar de website van de kunstenaar zelf gaan om een goede indruk te krijgen van zijn oeuvre: ik ben er zeer enthousiast over (Ook over het acute inhoudelijke engagement – bekijk bijvoorbeeld het werk in Chile uit 1981). Daar vind je ook een presentatie aan van het recente Pasolini project in de vorm van een slideshow van foto’s die de verschillende contexten tonen waarin hij de affiches heeft aangebracht (of dat ook laten doen?). Het project is daar getiteld: “Pasolini 2015. PASOLINI. 40 ans après son assassinat. Collage à Rome, Ostia, Naples, Matera, Mai/Juin 2015.”We zijn toevallig op al die plaatsen geweest deze zomer, zelfs in Matera, maar daar toch nét niet overal het juiste hoekje omgegaan om de afbeelding een tweede keer aan te treffen.