De Catalaanse troebelen 4. Europeanen ontwaken

Nederlandse televisie-nieuwsredacties zijn eindelijk wakker geworden voor de Catalaanse troebelen. De conflictsituatie is de afgelopen week dan ook enorm geëscaleerd. In hun pogingen het referendum over Catalaanse onafhankelijkheid van 1 october te frustreren, hebben de Spaanse autoriteiten de afgelopen weken veel schandelijke maatregelen genomen en acties uitgevoerd. Eerst de nominale waarheid: het referendum is illegaal volgens de Spaanse constitutie zoals een paar jaar geleden nog bevestigd door een uitspraak van het Constitutionele Hof van de Spaanse nationale staat. Maar dan is er de democratische realiteit dat er veel mensen zijn in Spanje die komende 1 october op democratische wijze hun wens op zelfbeschikking willen uiten. Die wens is alleszins verdedigbaar op praktische, culturele en historische gronden.

Uitingen van het Catalaanse onafhankelijksstreven in aanloop tot het referendum van 1 october 2017. Foto's uit Vic en Gerona. ©2017 Huib J. Lirb

Uitingen van het Catalaanse onafhankelijksstreven in aanloop tot het referendum van 1 october 2017. Foto’s uit Vic en Gerona. “Soñar despierto”, ofwel “dagdromen”, zou kunnen worden opgevat als een kritisch commentaar op de sticker erboven. Uit de tekst “Independència és futur” spreekt hoe dan ook meer vertrouwen. De “Si” slaat op het ja-woord.  ©2017 Huib J. Lirb

Op verzoek kan ik daar later nader op ingaan, maar laat me er hier het volgende over zeggen. Een volk dat meer dan 700 jaar een onafhankelijk bestaan heeft genoten (onder de diplomatiek erkende Kroon van Aragon) is in 1713-14 (Spaanse Successie Oorlog) door de op dat moment reeds sterk gecentraliseerde moderne Spaanse Staat geheel ten onrechte opgeslokt door toedoen van vooral de Castilianen en de Fransen (voorlopig volsta ik met verwijzingen naar Ferran del Campo i Jordà e.a., Catalunya Espanya. Preguntes i responses, Norfeu: Figueres 2017). Oude geschiedenis misschien, maar verjaart annexatie automatisch? Oei, dat zou slecht nieuws zijn voor bijvoorbeeld Tibet. Of voor de Krim. En voor, wat dat betreft, Zuid-Italië, dat immers in 1860 “in historische stilte” is veroverd door de Piemontesen – om niet af te dwalen (zie o.m., en dat is bijna arbitrair vanwege de overdaad aan beschikbare literatuur, Jaap van Osta, Een geschiedenis van het moderne Italië, Wereldbibliotheek: Amsterdam 2010, 94 voor het woord “annexatie” in context; Pino Aprile, Mai più terroni. La fine della questione meridionale, Edizioni Piemme: Milano 2012; Gigi di Fiore, I vinti del Risorgimento. Storia e store di chi combatté per i Borbone di Napoli, UTET: Torino 2005; Lucy Riall, The Italian Risorgimento. State, society and national unification, Routledge: London & New York 1994; idem, Garibaldi. Invention of a Hero, Yale University Press: New Haven & London 2007).

Kortom, als je de logica van de Volkenbond en de Verenigde Naties zou loslaten op het probleem, dan zou volgens mij de Spaanse overheid eigenlijk geen poot meer hebben om op te staan. Maar de logica die men nu doet gelden is nominaal en doet geen recht aan de wil van de bevolking in kwestie. Niemand zou de Catalanen ervan kunnen weerhouden een opiniepeiling te organiseren. Dat zou dan met particuliere middelen moeten worden georganiseerd. Nominaal gezien is het referendum nu echter illegaal omdat er de terechte verdenking bestaat dat het referendum wordt gehouden met gebruik van publieke middelen en functionarissen. Daarom zijn er invallen gedaan bij drukkerijen en partijkantoren, om de stembiljetten in beslag te nemen omdat die met Spaanse inkt zouden zijn gedrukt. Daarom ook zijn de 700+ burgemeesters van Catalaanse gemeenten die zich afgelopen week net openlijk bereid hebben verklaard mee te werken aan het referendum nu collectief gedagvaard – ze worden geacht zichzelf te melden bij, ja, wat zal het zijn. De Guardia Civil?

Vergis je niet in de problematische reputatie van die militaire politiedienst. Veel ouderen herinneren zich deze macht als de sterke arm van het fascistische regime van Franco – men herinnert zich wellicht dat Catalunya in de Spaanse Burgeroorlog tot het eind aan de Linkse zijde heeft gestaan, fel tegenover de fascisten en de nazi’s. De Guardia Civil voerde reeds vóór de uitbarsting van die oorlog doorgaans de wil uit van de traditionele machthebbers, inzonderlijk de grootgrondbezitters en de monarchisten, die vijandig stonden tegenover de door het socialisme geïnspireerde Republiek (ik baseer dit allemaal op, onder meer, Paul Preston, The Spanish Holocaust. Inquisition and Extermination in Twentieth-Century Spain, Harper Press: London 2012, s.v. “Civil Guard”; Raymond Carr, The Spanish Tragedy. The Civil War in Perspective, Weideveld: London  [1977] 1993, s.v. “Civil Guard”; voor de toespitsing op de steun aan de grootgrondbezitters in oppositie tegen de Republiek, zie Edward E. Malefakis, Agrarian Reform and Peasant Revolution in Spain. Origins of the Civil War, Yale University Press: New Haven & London 1970, s.v. “Guardia Civil” en op p. 289 inz.: “The rural oligarchy of old was by no means left powerless [na de vele maatregelen die de linksgeoriënteerde Republiek in 1931 had genomen ter hervorming van het door latifundisme gedomineerde Zuid-Spanje]. The Republic failed to take the elementary step of transferring the Guardias Civiles and the powerful secretaries of the ayuntamientos to other villages where they would be separated from their former associates”. Een dergelijke stap was in het eveneens door latifundisme geplaagde Zuid-Italië overigens wel genomen – nog steeds dienen “carabinieri” geboren in noordelijke streken juist in zuidelijke en andersom.).

Het is niet toevallig dat de jonge en nog fragiele democratie in 1981 in het parlement nog werd bedreigd door een kolonel van de Guardia Civil met getrokken pistool (Antonio Tejero Molín Molina – zie bijv. Tony Judt, Postwar. A History of Europe since 1945, William Heinemann: London 2005, pp. 520-521). “There has been no Truth Commission, no War Crimes trials in Catalonia,” na de Spaanse Burgeroorlog en de vier decennia van fascistisch bewind, “no cases referred to the International Court. When Franco finally died in 1975 and dictatorship gave way to democracy, there was a general agreement to let sleeping dogs lie. It was as if the success of the Transition (from dicatorship to democracy) depended on a collective amnesia which was the necessary price of  ‘peace’ and continuity” (John Payne, Catalonia: History and Culture, Five Leaves Publications: Nottingham [2004] 2009, 111). Velen menen dat de Spaanse politieke elite niet geheel is gezuiverd van fascistische restanten; zij zien die een soort “Nachleben” hebben in vooral de Partido Popular van, inderdaad, premier Rajoy – met welke weergave van deze mening ik overigens niet wil suggereren dat de premier zelf anti-democratische sympathieën zou hebben (maar voor de suggestie dat de aanhang van de PP nog steeds vooral affiniteit heeft met “an older, more agressively centralist and Castilian-chauvinist conception of patriotism” dan met “an enlightened form of ‘constitutional patriotism'”, zie Helen Graham, The Spanish Civil War. A Very Short Introduction, Oxford University Press, Oxford 2005, 144). De Guardia Civil roept bij vele Catalanen, inclusief de jongeren, hoe dan ook associaties op met fascisme (je hoort het vaak en dit is, als kwalitatief geattesteerd gegeven, ook gebleken uit de enquête die Sofia Lirb een paar jaar geleden met hulp van Angela Coll heeft gehouden onder meer dan zestig inwoners van La Garriga). En in ieder geval wordt de inzet van de Guardia Civil in openbare gebouwen, voor harde invallen met bivakmutsen ook nog eens, als een optreden van een bezettingsmacht. De Guardia Civil is voor veel Catalanen dan ook niet “uw beste vriend”. En het is niet voor niets dat de Catalanen in de Mossos d’Esquadra hun eigen politiedienst hebben. Beide diensten zijn nu al maanden met elkaar in conflict, met een dieptepunt in de geheel onterechte beschuldiging dat de Mossos gefaald zouden hebben in de voorkoming van de recente aanslagen in Barcelona en Cambrils. Hierover heb ik eerder al bericht.

Het probleem gaat verder dan louter “identiteitspolitiek”. Catalaanse separatisten hebben er schoon genoeg van dat hun belastingafdrachten al jaren lang in onevenredige mate ten gunste komen van andere deelstaten van Spanje en, in hun ogen, ten koste van noodzakelijke investeringen in de eigen regio. (Desgewenst kan ik hier literatuurverwijzingen bij plaatsen.) Er staat veel op het spel. In 1993 bedroeg de bijdrage van Catalunya – een van 17 Spaanse regio’s – aan het Spaanse Bruto Nationaal Product maar liefst een vijfde deel (Tony Judt, Postwar. A History of Europe since 1945, William Heinemann: London 2005, pp. 702). Catalaanse exporten bedroegen 28 procent van het Spaanse totaal in 2011 (Ramon Tremosa i Balcells, “The View from Brussels” in Liz Castro, red., met een voorwoord van Artur Mas, What’s up with Catalonia? / ¿Qué le pasa a Cataluña?, Catalonia Press: Ashfield Massachusetts 2013, 113). En er zijn veel meer indicatoren van het in het perspectief van Spanje onevenredig grote economische belang van Catalunya (waaronder in: Oriol Amat, Núria Bosch e.a., Economia de Catalunya. Preguntes i respostes sobre l’impacte econòmic de la independència (Comissió d’economia Catalana, Col.legi d’Economistes de Catalunya: Profit Editorial s.l., s.d. [Barcelona 2014]). Spanje heeft veel te verliezen.

Zoals gezegd beginnen de Catalaanse troebelen vanaf gisteren meer aandacht te trekken in andere landen dan voorheen. Zo kan het gebeuren dat nu ook de achtergronden van het conflict aan een algemeen publiek worden uitgelegd en dat er voorzichtig wordt gespeculeerd over eventuele implicaties. Ik heb daartoe schermopnames gemaakt van een paar nieuwsberichten van verschillende zenders en die geciteerd ten behoeve van mijn lezer(s) in Catalunya (Wachtwoord: Catalunya). Opdat zij kunnen zien dat men nu eindelijk ook buiten de Catalaanse grenzen aan het ontwaken is voor dit probleem dat, wat mij betreft, de kern van het nieuwe Europa raakt.

Appendix d.d. 22 september 2017. 

Ik stelde gisteren dat Spanje veel te verliezen heeft. Maar is dat wel zo. Kán Spanje überhaupt verliezen?  Het is de wens (-droom) van de Catalaanse separatisten om direct na de afscheiding van Spanje een eigen lidmaatschap van de Europese Unie aan te vragen. De EU lijken echter niet uit te zien naar zo’n aanvraag. Herhaaldelijk wordt de Catalanen duidelijk gemaakt (zoals door Juncker) dat de soevereiniteit van de nationale staten die lid zijn van de EU dienen te worden gerespecteerd. De EU staat achter Madrid terwijl Catalonië géén erkende entiteit is die in onderhandeling zou kunnen treden met de EU. Op begrip van de EU kunnen de separatisten dus bij voorbaat al niet rekenen. Maar het probleem is groter. Volgens het Verdrag van Maastricht namelijk moet iedere toetreding worden goedgekeurd door alle Lidstaten en door het Europees Parlement. Dus, zoals ik vanmorgen hoorde in een discussieprogramma op Raiuno en zoals, ik zeg het graag, Sofia me een paar dagen geleden al zei: om na afscheiding te kunnen toetreden zal Spanje, net als alle andere EU lidstaten, toestemming moeten geven.  En dat, tja, zal waarschijnlijk nooit gebeuren.

En zo zou, vergeef me de potsierlijkheid,  een volk eeuwig in nominale gijzeling kunnen worden gehouden door de nazaten van oude veroveraars en geweldenaars. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Voor de Catalanen zal de oplossing dan toch echt “uit Brussel” moeten komen. Dat “nieuwe” Europa waar ik eerder op doelde moet een democratischer Europa zijn, misschien zo gereorganiseerd dat de gelding van de oude nationale staten zal zijn teruggedrongen (en vooral het veto niet meer zal bestaan), ten gunste van de kracht van vertegenwoordiging in het Europees Parlement. En daar hebben we het fundamentele en zeer actuele probleem van de crisis van de Nationale Staat. Die is structureel en langdurig verzwakt geraakt, aan de ene kant, door de decentralisatie in de lidstaten zelf en, aan de andere kant, de gestapelde overheveling van effectieve politieke (en juridische) macht aan de instellingen van de EU. Het is niet verwonderlijk dat de verdediging van het concept van de Nationale Staat overal sterker wordt; dat gaat doorgaans gepaard met een toenemende aversie tegen de macht van de EU. De Brexit is er mede een gevolg van en tegelijk een manifestatie van de verhoogde alarmstatus waarin de nationale staten van Europa zich bevinden. We zien het ook in Nederland, waar de Nationale Staat zijn meest extreme kampioen lijkt te hebben gevonden in Thierry Baudet. De harde opstelling van Madrid in de huidige Catalaanse Troebelen zouden we dus ook kunnen beschouwen als een felle verdediging van het concept van de Nationale Staat. Het is zo bezien dan ook niet verwonderlijk dat Rajoy zoveel bijval krijgt in Europa, al is men nu even voorzichtig met het doen van uitspraken omdat de inzet van arrestatieteams niet goed valt in de publieke opinie van democratische landen.  Volgens de LaVanguardia van vandaag zijn ze in Brussel niettemin erg bezorgd. Vooral ook om het mogelijke domino-effect. De Franse overheid zou zich druk kunnen maken over het eventuele precedent dat een Catalaanse afscheiding zou zetten voor de Corsicanen. En natuurlijk de Basken. Of op termijn ook de Bretons en de Savoyards? In Italië zijn ook meerdere afscheidingsbewegingen actief: op 22 october wordt een referendum gehouden met de vraag of de Veneto en Lombardia meer autonomie zouden moeten krijgen (zie eindnoot met het relevante citaat uit de LaVanguardia van vandaag, 22 september 2017, over de impact van de Catalaanse Kwestie op de politieke ontwikkelingen in Italië). De Lega Nord (en hun afdelingen, zoals de Ligurische afscheidingsbeweging) heeft jarenlang geijverd voor de afscheiding van het Noorden met de bedoeling om vervolgens apart toe te treden tot de EU. In antwoord daarop zijn er steeds meer Zuid-Italianen die, al dan niet dwepend met het Borboonse verleden, misschien ook graag apart door zouden willen gaan met Napels als hoofdstad. Kortom, de Nationale Staat ligt behoorlijk onder vuur en de belegeraars kijken hoopvol naar de EU, die op zijn beurt pal staat achter zijn leden, d.w.z. de Nationale Staten. In deze patstelling zullen de Catalanen dan ook niet gemakkelijk bijval kunnen vinden bij de EU, maar misschien wel bijveel andere Europeanen. Over deze mogelijke discrepantie zou de EU zich druk moeten maken.

Eindnoot citaat uit het artikel van Enric Juliana, “LA QÜESTIÓ CATALANA. Alta preocupació a Europa” in LaVanguardia d.d.22-09-2017
“A Itàlia la qüestió de Catalunya comença a despertar un enorme interès. Els titulars de la premsa italiana ahir eren els més alarmistes i expressius: “ Spagna, la guerra catalana” (La Repubblica). “La battaglia catalana” (La Stampa). “Madrid punisce la Catalogna” (Corriere della Sera). A Itàlia el 22 d’octubre es faran dos referèndums sobre l’ampliació de l’autonomia de la Llombardia i el Vèneto, les dues regions més riques del país. Es tracta de dos referèndums legals, de caràcter consultiu, promoguts per la Lliga Nord, amb el suport de Forza Italia. Reapareix la ­qüestió del nord, en una Itàlia avui submergida en una gran confusió política, que celebrarà eleccions legislatives la primavera que ve.
A París, batalla pels contractes de treball. A Barcelona, crisi independentista encesa. A Milà, classes mitjanes –egoistes? cansades del mal govern?– que demanen més autonomia.
Qüestions europees.” (http://www.lavanguardia.com/encatala/20170922/431455460718/alta-preocupacio-a-europa.html)

 

 

 

De Catalaanse Troebelen 3 – Visca Catalunya lliure!

Facebook stukje d.d. 12 september 2017

Visca Catalunya lliure! Leve het onafhankelijke Catalonië. Gisteren vierden de Catalanen hun nationale feestdag, La Diada, een dag die merkwaardig genoeg juist het einde van de kansen op een onafhankelijk voorbestaan van Catalonië gedenkt. De Catalaanse onafhankelijkheid, die in diplomatieke zin gestoeld was op de kroon van Aragón, is gesneuveld in de Spaanse Successieoorlog met het beleg van Barcelona door Spaanse (d.w.z. Castiliaanse) en Franse troepen. Op 11 september 1714 is het Catalaanse verzet definitief gebroken. Die dag van het grote verlies markeert nu als het ware de gedroomde wederopstanding van Catalunya. Men viert daar dus de verwachte fenix.
Na de bloedige nederlaag in 1713-1714 werd Catalunya “kroonloos” ingelijfd in de centraal geleide nationale staat Spanje. En nu, op 1 october, zullen de Catalanen een eigenwijs referendum houden over hun onafhankelijkheid. Velen zijn vóór. Toch is de uitkomst geen uitgemaakte zaak. Het ja-woord zou, mede door bangmakerij van de kant van de Spaanse overheid (vergelijkbaar met de rol van Labour in het Schotse referendum inzake onder meer de pensioenen; daarbij komt dat het referendum nu niet geldig zal zijn volgens de constitutie van Spanje, dus van de oorspronkelijke “veroveraar”), toch ook nog tekort kunnen schieten.
Maar niet iedereen is defaitistisch. Catalunya zou het immers ook kunnen blijken te redden. Het land zou er, na afscheiding, wellicht beter voor staan dan menig Europeaan nu denkt. De plannen voor een overgangsperiode zijn zorgvuldig uitgewerkt en publiek gemaakt. Ook de vorming van een eigen legermacht is voorzien en tot in de puntjes op papier reeds voorbereid.
Maar de politieke elite van Europa is nog niet bereid te denken aan de vertegenwoordiging van Europeanen volgens staatsrechtelijke eenheden anders dan die van de nationale lidstaten. Dat zou juridisch natuurlijk ook niet zonder meer kunnen omdat het immers een samenwerkingsverband is van die nationale staten gesmeed door verdragen tussen die partijen. Maar juist die Europese Unie van nationale staten staat tot in de kern ter discussie, in alle landen, met ook nog eens een groeiende kloof tussen het Noorden en het Zuiden (dat zich kapot bezuinigd voelt door de “austerity” politiek van met name de Duitsers en de Nederlanders en dat zich bijna geheel verlaten voelt in hun pogingen de immigratiestromen op te vangen), en tegelijkertijd tussen het Westen en het Oosten (dat maar niet lijkt te willen accepteren dat er behalve lusten ook lasten kleven aan het EU lidmaatschap).
Terwijl hele volksstammen zich compleet aan het verliezen zijn in de schimmige vraagstukken van de “identiteitspolitiek” raken de meer fundamentele kwesties die ooit behoorden tot de sociale-economische sfeer steeds verder naar de achtergrond zodat, pregnant gesteld, “alle arbeiders” van de EU zich niet meer onderling solidair voelen en niet langer focusseren op hun gemeenschappelijke belangen. En zo speelt het eindeloze identiteitsgewauwel de neoliberalen in Europa (wellicht als onbedoeld bijproduct) duidelijk in de kaart. Ik betreur deze slopende ontwikkeling. Niettemin ben ik voor de accommodatie van een groter accent op de profilering van regionale belangen in Europa – en dat gaat verder dan de kwestie van “identiteiten”. Het zou wellicht beter zijn als de burgers van de lidstaten hun eigen en meest naburige belangen meer direct behartigd zouden zien worden in de Europese democratie. Streeksgewijs als het ware. Daar zouden Zuid-Italianen, bijvoorbeeld, ook mee geholpen worden. Laten we eerlijk zijn: veel nationale staten zijn kunstmatige collectieven, soms 18e eeuwse maar vooral 19e eeuwse constructies, die de laatste decennia steeds meer bestuurlijke en politieke verantwoordelijkheden hebben verschoven aan de ene kant naar boven (EU) en aan de ander kant naar beneden (decentralisatie). Zo heeft de nationale staat veel legitimiteit verloren en, in tegenstelling tot Thierry Baudet, vind ik dat helemaal niet erg. Er staat in dit opzicht ook vast veel te gebeuren: de EU is immers nog steeds een groots project in ontwikkeling.
Maar al zou een “Europa van regionen” (of van “stadsgebieden” en “plattelandsverbanden”) voorlopig misschien voorbij de horizon liggen, en zou dus, zeg, Groningen ook niet apart gehoord kunnen worden in Europa, dan nog zou het mogelijk moeten zijn om de geldigheid van de samenstelling van sommige van de lidstaten in twijfel te trekken. En de onrechtvaardigheden eventueel te corrigeren. Dat beogen de Catalanen natuurlijk. Zij zullen zich als eigen nationale staat willen aanmelden als aspirant lid van een nieuwe EU.
Juncker heeft zich al fel uitgesproken tegen die mogelijkheid en staat zo pal achter de Spaanse overheid. (Tegelijkertijd staat hij een sterkere EU voor die in algemene zin de geldigheid van de nationale staat natuurlijk alleen nog maar verder zal uithollen.) Maar zouden we dan echt moeten toestaan dat vele miljoenen Europeanen zo opeens buiten de Europese Unie vallen? Wij krijgen morgen de eerste najaarstorm van misschien wel windkracht 10. De Catalanen krijgen sterkere wind tegen. Ik wens ze veel succes. Van harte: Visca Catalunya lliure! Leve het onafhankelijke Catalonië.

Sceptische inschattingen van de kansen van een onafhankelijk Catalunya zijn alomtegenwoordig. Een voorbeeld uit de krant van vandaag:

http://www.catalunyapress.cat/…/empresaris-catalunya-alerta…

Voorstanders zijn eveneens alomtegenwoordig, zo ook in de bundels:

Oriol Amat, Núria Bosch e.a., Economia de Catalunya. Preguntes i respostes sobre l’impacte econòmic de la independència (Comissió d’economia Catalana, Col.legi d’Economistes de Catalunya: Profit Editorial s.l., s.d. [Barcelona 2014]

Liz Castro, red., met een voorwoord van Artur Mas, What’s up with Catalonia? / ¿Qué le pasta Cataluña? (Catalonia Press: Ashfield Massachusetts 2013)

Voorbeeld van een oproep tot de heroverweging van de “oude” logica van nationale staten in een nieuw bedachte Europese Unie:

Ramon Tremosa en Aleix Sarri, L’Europa que han fet fracassar (Pòrtic: Barcelona 2016)

Juncker’s herhaalde weigering om de Catalanen eventueel tegemoet te komen:
http://www.lavanguardia.com/…/juncker-catalunya-fuera-ue-se…

foto van Huib J. Lirb.

De Catalaanse Troebelen 2 – Knoeien met bewijsmateriaal

Facebook stukje d.d. 1 september 2017

De Catalaanse troebelen lijken nu pas echt te zijn begonnen. Inzet is de publicatie gisteren door krant El Periodico (met Castiliaanse en Catalaanse edities) van een Engelstalige “notitie” die, volgens die krant, op 25 mei j.l zou zijn gestuurd door de CIA aan de Catalaanse politiedienst Mossos d’Esquadra. Die notitie behelst de waarschuwing dat terroristen op het punt zouden staan om een aanslag te plegen op de Rambla [=de Flores] van Barcelona. De Catalanen zouden dus hebben verzuimd zich te wapenen tegen deze specifieke dreiging.
Maar dit zaakje stinkt, behoorlijk ook, want er zijn, zacht gezegd, een paar problemen rond deze “notitie” op grond waarvan de geloofwaardigheid van het bericht heel gering wordt geacht door zowel het Catalaanse bestuur (president Carles Puigdemont en minister van binnenlandse zaken Joaquim Forn) als het stadsbestuur van Barcelona (burgemeester Ada Calau) alsook de top van de Catalaanse politiedienst (Josep Lluís Trapero – van wie de formulering over de geloofwaardigheid direct kwam). In de eerste plaats heeft de Mossos d’Esquadra geen officieel contact met de CIA, net zomin als deze dienst een formele relatie heeft tot Europol – een frustrerend probleem dat volgt uit de weigering van de Nationale Staat van Spanje om deze politiedienst de gelegenheid te geven om onafhankelijk te opereren (waarover ik een paar dagen geleden al schreef). Ieder waarschuwing aan de Mossos zou dus VIA de Spaanse autoriteiten moeten (zijn ge)gaan. In welk geval de hoofdverantwoordelijkheid voor de vermeende misser ook of in eerste instantie bij Madrid ligt.
Oké, dus de CIA zou hier geen “officieel” kanaal hebben gevolgd? “Big deal”, zou je zeggen, want de CIA doet vast wel vaker “officieus” zaken met derden. Toch is het vreemd dat de notitie wel formeel is gesteld en gericht lijkt te zijn tot “Spain” (“S//REL TO SPAIN”). Het is misschien niet toevallig dat de adresserende details door El Periodico in de Spaanse en Catalaanse vertalingen zijn weggelaten. Het leek mij gisteren dan ook dat het eerder zou kunnen dat de CIA Spanje wél had gewaarschuwd – officieel – met de verklaarde bedoeling dat de Mossos D’Esquadra zou worden ingelicht, maar dat de centrale overheid van de Spaanse Nationale Staat de Catalanen in het ongewis hebben gelaten. Een dergelijk nalaten zou pas echt bestuurlijk misdadig zijn. We mogen het niet zeggen, en ik doe het ook niet, maar het ZOU zo hebben kunnen zijn. In ieder geval is de adressering niet een irrelevant detail in deze kwestie.
En dát, zo bleek vanochtend, vindt ook Julian Assange. Hij wees er gisterenavond op dat het merkwaardig is dat de CIA voor de aanhalingstekens de Spaanse typografische conventie zou hebben gevold: “Note that the << >> marks are Spanish quoting style and are unusual to see used like this in an English language CIA document.” (Twitterbericht van Julian Assange d.d. 31-08-2017). Anderen hebben er op gewezen dat ook de spelling van Irak met de “k” ongebruikelijk is in Amerikaanse teksten: daar zou je “Iraq” verwachten.
Het hoofd van de Catalaanse politie, Trapero, uitte gisteren onmiddellijk al de beschuldiging dat het vermeende CIA bericht een “montage” was die onder de aandacht is gebracht van (zo niet gemaakt zou zijn door – maar dat zegt hij niet) El Periodico in een zoveelste poging om de kwaliteit van de uitvoerende macht van Catalanen in diskrediet te brengen. Vergeet niet: in october wordt een referendum gehouden over de vraag of Catalunya door zou moeten (mogen) gaan als een onafhankelijke republiek in de grote Europese familie van lidstaten. Julian Assange flipte kennelijk direct op de misleiding van het publiek door El Periodico: “We suspect this CIA document on ISIS attacks in Barcelona is fabricated. Note the Spanish-style quotes ‘<<‘, ‘>>’ in an English document” (Wikileaks Twitter bericht). Hij roept om het ontslag van de topman van El Periodico.

En dan zien we vanmorgen opeens dat de Periodico een nieuwe versie van de CIA notitie publiceerde met deze keer een paar correcties: “Iraq” is er een van….. De krant zegt nu de originele scan te hebben gepubliceerd terwijl die van gisteren gemakshalve typografisch was aangepast voor de eigen lezers. Hoezo kun je een scan corrigeren op typefouten als dat zal moeten doorgaan als bewijsstuk?! Maar er is meer. De krant bericht ook dat de Verenigde Staten nu zouden hebben verklaard de Mossos d’Esquadra te hebben gewaarschuwd. (Update 1 sep 2017 avond: volgens het eigen zeggen en schrijven van El Periodiek zou dit zijn verklaard, vier dagen na de aanslagen, door het National Counterterrorism Center (NCTC) van de VS.) Dat zou de waarschuwing kunnen zijn geweest waarvan de Catalaanse autoriteiten direct al hadden toegegeven te hebben gekregen als één van de vele waarschuwingen die dagelijks circuleren in de geruchtenstroom. Maar die zou, volgens de Catalanen, hoe dan ook niet van of via de CIA zijn gekomen.

Intussen zou de Spaanse pers nu bijna unaniem de held van vorige week, Trapero, beschouwen als een leugenaar.

De Catalaanse troebelen zijn begonnen.

Wordt vervolgd. Geheid.

Bronnen voor dit stukje zijn, onder andere:

Voor de gewraakte publicatie door El Periodico:
http://www.elperiodico.cat/…/text-integre-alerta-cia-mossos…

Voor de reactie van Trapero (geen relatie CIA, notitie is een “montage”):

http://www.lavanguardia.com/…/govern-alertas-ramblas-cia-mo…

http://www.elperiodico.com/…/forn-trapero-reconoce-alerta-c…

De reactie van Calau:
http://www.elperiodico.cat/…/ada-colau-barcelona-nega-conei…

Voor de typografische problemen en Assange:
http://www.elnacional.cat/…/informe-cia-elperiodico_187014_…

Voor de publicatie door El Periodico van de “gecorrigeerde” versie van het vermeende bewijsstuk en de berichten over de Verenigde Staten:

http://www.elnacional.cat/…/el-periodico-nota-original-cia_…

http://www.elperiodico.com/…/eeuu-reafirma-atentado-rambla-…

Voor de communis opinio in de Spaanse pers ten faveure van El Periodico:
http://www.elnacional.cat/…/premsa-espanyola-elperiodico-mo…

Nu ook in Engels:
http://www.foxnews.com/…/barcelona-officials-say-us-cia-did…

En tot in ieder geval vanmorgen alleen nog in het Nederlands in de Belgische pers (Het Laatste Nieuws):

http://www.hln.be/…/Waarschuwde-CIA-toch-voor-aanslag-in-Ba…

El comunicat de l’espionatge nord-americà advertia d’una possible acció terrorista a la Rambla aquest estiu
ELPERIODICO.CAT
Met eigen toevoeging als commentaartje op Facebook:

“This is a CIA very secret thing”. Zie voor een grappige overdrijving van een nepberichtje: https://www.facebook.com/aragon.catalanocorona/photos/a.848433505205498.1073741829.848200721895443/1376112982437545/?type=3&theater

foto van Aragon Catala Corona.

Aragon Catala Corona

Gràcies Enric Hernàndez director de el Periodico. Que ens has fet retornar a molts a la nostra infància amb Mortadelo i Filemón. Com periodista ja veiem que massa bo no ets. Jo de tu provaria de viure de la comèdia.
#elPeriodico #TIA #mortadeloyFilemon

De Catalaanse Troebelen 1 – De held van de week

Facebook stukje d.d. 30 augustus 2017

De Catalaanse politie Mossos D’Esquadra heeft de klopjacht op de terroristen “van Ripoll” in de afgelopen weken heel goed weten uit te voeren ondanks het feit dat deze bij wet afzonderlijk opererende politiedienst van Catalunya van de kant van de natiestaat Spanje géén eigen verbinding heeft gekregen met Europol. De Catalanen hebben echter weer eens bewezen de verantwoordelijkheid van onafhankelijkheid dan toch gewoon goed aan te kunnen. We waren tijdens ons verblijf in Girona dan ook erg onder de indruk van het optreden van Josep Lluís Trapero, de held van de dag. Of liever, de held van de week.

Aangehecht is een Engelstalig artikel (door mij aangetroffen op de Facebook pagina van “República Catalana”) waarin dit probleem is uitgelegd en toegelicht.

Voor een eveneens Engelstalig artikel over de held van de week Trapero: http://www.euronews.com/…/josep-lluis-trapero-the-very-cata…

Voor zijn klacht over tegenwerking of tenminste gebrek aan medewerking vanuit Madrid, zie, in het Catalaans: https://www.racocatala.cat/…/trapero-denuncia-madrid-obstru…

foto van República Catalana.
foto van República Catalana.

Vacantiebeelden 2017. Deel 1. La douce France.

Vacantiebeelden 2017 - de eerste week ©2017 H.J.Lirb

Vacantiebeelden 2017 – de eerste week ©2017 H.J.Lirb

We zijn afgelopen zondag weer teruggekeerd van vacantie. Het is een mooie reis geweest met halteplaatsen op mooie (en soms wat minder mooie) campings in België, Frankrijk en Catalonië. We hebben een week mogen wonen in de heerlijke stad Girona en zijn ook nog even op bezoek geweest bij Angela en Dilip in La Garriga. Deze fotocollage bevat beelden van de eerste week waaraan ook Sofia deelnam. Met beelden uit Maastricht, Bastogne, Chalôns-sur-Saône, Tournon-sur-Rhône, Pont-du-Gard, Nîmes, Montpellier, Arles en Carcassonne. Met dank inderdaad aan de ANWB wegenwacht. In het midden staat het buitenbeentje: Gossa zit in de oude stad van Girona te wachten voor de deur van een winkel waar Feliz en Angela Torró (“nougat”) aan het kopen zijn. Deze foto blikt vooruit op de volgende collage van beelden van de tweede week van de vacantie. (De foto’s zijn overigens gemaakt met de FZ1000 want mijn betere apparatuur had ik netjes thuis gelaten.)

Woord van de dag: “embeddedness”

Begin de ochtend met een paar interessante video’s over “embeddedness” in economische sociologie, over hoe en in hoeverre het netwerk van sociale relaties bepalend kan zijn (zal zijn) in de verspreiding van informatie en de overweging van opties; dus, met andere woorden, ook hoe de rationele beslissingskracht en -richting van de berekende burger (lees: het ideaaltype van de VVD-er) zal worden gewijzigd door sociale druk (d.w.z. de druk die resulteert uit de werking van de normen en waarden, oordelen en vooroordelen, voorkeuren en eisen van de personen waaraan het individu is gerelateerd).

De economisch rationele mens van de klassieke economie (de “homo economicus”) zou op grond van zijn of haar inschatting van het eigen voordeel een heldere keuze moeten maken, als de meest “logische” keuze, tussen het bestellen van een hamburger of een veggieburger (de theorie van de rationele keuze). Maar de invulling van dat eigen voordeel introduceert overwegingen die geheel niet “economisch rationeel” hoeven te zijn. En misschien wel helemaal niet zo logisch. Misschien is deze consument namelijk bezorgd over de boze blikken die hij zou kunnen krijgen van zijn veganistische vrienden. Dan zou hij voor de veggieburger kiezen – tenzij het stiekem anders kan –  hoewel die misschien duurder zou kunnen zijn, minder naar zijn eigen smaak en misschien ook minder energie-gevend zou kunnen zijn  omdat er minder suikers in zouden kunnen zitten. Misschien loopt hij in een winkelstraat samen met zijn echtgenote die liever pizza lust, in welk geval ze daar dan maar voor kiezen. Het zou zelfs kunnen dat deze mens uiteindelijk helemaal niets blijkt te bestellen omdat zijn moeder vindt dat hij wat vaker thuis voor zichzelf zou moeten koken. Met verse ingrediënten het liefst. Misschien wel uit een duurdere Marqt? Of uit een potje? Was daar niet ook wat mis mee?

Kortom, het leven kan moeilijk zijn. Keuzes, keuzes. De figuur van de eendimensionale economische mens (denk Herbert Marcuse) die in het neo-liberale Nederland zo graag wordt gevierd als “de calculerende burger” is dan ook een fictioneel personage. Veel van de basisbegrippen van de klassieke economie zijn hoe dan ook volslagen zinloze vereenvoudigingen. Neem het begrip van “het afnemende grensnut”. Volgens de zogenaamde Eerste wet van Gossen – bekend van Heertje’s lessen Economie op de HAVO – levert de eerste eenheid consumptie van een goed of dienst meer nut op dan de tweede en volgende eenheden. Dit begrip is kennelijk cruciaal geweest in de ontwikkeling van de economische wetenschap (zie Wikipedia, s.v. “Grensnutschool” en “Marginale Revolutie”), maar hij lijkt me toch vrij zinloos voor praktisch gebruik ter verklaring van menselijk gedrag. Ja, het eerste ijsje op de warme dag bestel ik graag. Het tweede misschien ook nog. Maar na drie ijsjes hoef ik niet meer. Het grensnut is afgenomen. Dat klinkt mooi in de reageerbuis. Maar als het gaat om de keuze tussen een weekje vacantie in Barcelona, een nieuwe iPhone of een extra aflossing van de hypotheek, dan hebben we helemaal niks meer aan dat begrip. Zodra het te gecompliceerd wordt, neemt als het ware het grensnut van de theorie zelf af. De werkelijkheid is nu eenmaal gecompliceerd en soms is de theorie gewoon te simpel om ooit nuttig te kunnen zijn. Zo is het ook met de figuur van de rationele economische mens.

Hoe dan ook, de video’s die me vanmorgen weer energie en zin hebben gegeven zijn: “The Concept of Embeddedness, by Mark Granovetter”; een educatieve videoinfographic gepubliceerd door een zekere Dave Biesinger over “Network Embeddedness Theory” (al dan niet terecht toegeschreven aan Granovetter – een en ander gaat terug op Karl Polanyi en daarmee zit ik weer in de collegebanken van de later 1980er jaren!); en “Social Networks and Getting a Job”, een zeer recent videointerview met weer diezelfde Granovetter, mooi voorzien van ondersteunende teksten in beeld, over zijn onderzoek naar de werking van sociale netwerken in de praktijk van het vinden van een nieuwe baan. Dat laatste is een mooie ondersteuning van de theorie die Granovetter in een artikel in 1973 betoogde, te weten dat het juist de zwakkere verbanden zijn in een sociaal netwerk die kunnen zorgen voor de grootste verspreiding van informatie, door overbrugging, terwijl de nauwere banden eerder leiden tot introverse (“The Strength of Weak Ties” in: The American Journal of Sociology 78 (6), 1973, 1360–1380; online hier beschikbaar). Let wel, dit is geschreven lang voor er sprake was van Facebook en LinkedIn! Heel interessant.

Eindnoot (interne memo). Waarom kwam ik hierop? Ik ben net begonnen te lezen in het boek Bas van Bavel, The Invisible Hand? How Market Economies have Emerged and Declined since AD 500 (Oxford University Press: Oxford 12016) en daarin kwam Granovetter ter sprake, net als overigens Douglas North’s New Institutionalist Economics. Een feest van herkenning.

Herinneringen aan de pijnbomen van Castel Fusano (Ostia)

Slecht nieuws. De pijnbomen van Castel Fusano en Ostia staan in brand. Het zou goed kunnen dat ook de camping die we goed hebben leren kennen ook verloren gaat of reeds is gegaan. We waren er in 2015. Het is een familiebedrijf. De camping is schoon en schaduwrijk. De mensen gastvrij, vrolijk en vriendelijk. Het bier is koud en niet duur. Bovendien maken ze daar geweldige pizza’s. We hopen nu dan ook het beste voor deze mensen.

Collage van beelden van de camping in Castel Fusano (kampementje en de bar) met de monumentale strand-uitspanning “Plinius” op korte afstand in het naburige Ostia (©2015 Huib J. Lirb)

Collage van beelden van de camping in Castel Fusano (kampementje en de bar) met de monumentale strand-uitspanning “Plinius” op korte afstand in het naburige Ostia (©2015 Huib J. Lirb)

Populistische roeptoeters en lawaaipapegaaien

Gareth Stedman Jones, Karl Marx: Greatness and Illusion (Penguin [2016] 2017).

Misschien wordt er tegenwoordig wel gewoon teveel gewauweld, geschreeuwd, gescholden en gespot. Waarden zijn belangrijk, vanzelfsprekend, zoals democratisch engagement, rechtvaardigheid, waardige opvang van vluchtelingen, burgerlijke vrijheden en gelijke behandeling, etc. Maar het sociaal contract kan toch altijd nog ernstig worden ondermijnd door de grote verschillen in de mate waarin mensen blijken te kunnen delen in de welvaart. Ouderwetse praat, misschien, maar zeker niet irrelevant: zowel eigentijds rechts als links als zwevend in een parallel politiek universum  zal toch iets kunnen vinden in dit oude motto: “De werkelijke beschaving van landen zit niet in hun meningen en gebruiken, maar veeleer in hun welvarendheid.” (“La civiltà reale delle nazioni non consiste nelle opinioni e nelle maniere, ma sì bene nella loro prosperità.” Motto op het titelblad van Carlo Afan de Rivera’s Considerazioni su i mezzi da restituire il valore proprio a’ doni che ha la natura largamente conceduto al Regno delle Due Sicilie, 2e editie, Napoli 1833.) Het is een variante voorloper van een beroemde uitspraak van Berthold Brecht, die ik evenwel jarenlang ten onrechte blijk te hebben toegeschreven aan Karl Marx: “Eerst komt het vreten, en dan de moraal” (“Erst kommt das Fressen, und dann kommt die Moral.” (Kurt Weill en Bertolt Brecht, Die Dreigroschenoper, 1928). Ja, maar dan komen we toch terug bij Marx. Vandaar zet ik vandaag op mijn verlanglijst (Feliz: “Wait for it!”): Gareth Stedman Jones’ Karl Marx: Greatness and Illusion (Penguin: London 2017).